байанай
1 · аат тыл
- , миф. Норуот итэҕэлинэн булду-аһы тосхойон биэрэр хара тыа уонна уу иччитэ
Нууччалыы
- Баянай (общее название духов леса, воды, покровительствующих охотничьим и рыболовным промыслам)
- Байанай көрү-нары таптыыр. Ол иһин кинини үөрэн-көтөн, киэҥник-дэлэйдик көрсөллөр. Амма Аччыгыйа. Биһиги булчуппут бэйэтэ Байанай курдук манньаҕас киһи, ыалдьытымсах хаһаайын. Ф. Софронов. Өлүөх быатыгар өр буолбата - Өрөгөйдөөх Байанайым куобах кыыла Туора-маары ойон кэллэ. П. Ойуунускай. Ср. алт. пайана ‘доброе божество’
2 · этии
- Байанай (биэрдэ) биэриэ харыс. - элбэхтик бултуй (хара тыа, уу иччитэ көмөлөһүөхтэрэ) Көтөрдөр биллэн эрэллэр. Баҕар, байанай биэриэ, Үйэҕэ биирдэ этиллэр Үчүгэй санаа киириэ. И. Эртюков. Иннигэр-кэннигэр сохсо куобаҕын бытырыыс курдук иилинэн киирэн: “Татыйааһыам, байанайым дьэ биэрдэ”, - диэт уураан ылбыт дьүһүнэ көстөн кэлэргэ дылы буолла. М. Доҕордуурап
Нууччалыы
- Иметь богатую добычу (с помощью Баяная)
3 · этии
- Баай Байанай - Байанай араас аатыттан саамай тэнийбиттэрэ (кубулуйбат эпитет - Баай Байанай барҕа баайыгар, бэринньэҥэр-дэлэгэйигэр сүгүрүйүү, махтаныы ис хоһоонноох) Ийэтэ хап-сабар саһыл муннун арыынан аҕаабыта итиэннэ эппитэ: “Баай Байанай, мааны ыалдьыт буол, итин!” Баай Барыылаах - Баай Байанай атын аата (аат буолбут кубулуйбат эпитет, суолтата Баай Байанай диэн курдук). Θ Другое имя Баай Баяная (значение как у Баай Баяная). Байанайдаах баай хара тыа иччитэ бардам тутуу, барылы кэскил Баай Барыылаах. Саха фольк. Онно көрүөҥ тимир үйэҥ Олус чугас космоһын, Көрсүөҥ улуу булчут эһэҥ Баай Барыылаах Байанайын. С. Данилов. Байанай сэргэтэ миф. - тыа, уу булдун тэбэн биэрэр иччигэ анаан туруоруллар сэргэ. Θ Коновязь в честь Баяная. Араас ааттаах, араас быһыылаах-таһаалаах сэргэлэр эбит этилэр. Холобура, чороонноох сэргэ, ыһыах сэргэтэ, байанай сэргэтэ, тойон сэргэ, кийиит сэргэтэ. “Кыым”. Уу Байанайа миф. - күөх далай (күөл, өрүс) иччитэ. Θ Дух воды (напр. , озера, реки). Тыаһаабат уулаах тыымпы иччитэ буолбут уу Байанайа Сыраанда Күлүк - Балыксыт Былатыан, дорообо, кырдьаҕас! Н. Неустроев. Хара тыа Байанайа миф. - Байанайы хоһуйар халбаҥнаабат эпитет. Θ Постоянный эпитет, художественно описывающий Баяная. Хара тыа Байанайа көлөһүнүн харыстаабакка, күнүстэри-түүннэри сиэлэр киһини күндүлүүр диэн мээнэҕэ эппэттэр. С. Никифоров
Нууччалыы
- Одно из распространенных имен Баяная (постоянный эпитет - преклонение и благодарность преднесметным богатством, великой щедростью баай Баяная)