кут-сүр

• , итэҕ. Саха итэҕэлинэн киһи-сүөһү тыыннаах буолар ис туругун күүһэ уонна эйгэтэ. Кут уонна сүр холбоһуутун түмүгэр бу дойдуга тыынар тыыннаах олорор. Саха көрүүтүнэн киһиэхэ-сүөһүгэ, тыынар харамайга (үөнтэн-көйүүртэн ураты) кут-сүр баар, онтон окко-маска (үүнээйигэ)сүр эрэ баара биллэр. Ө Психоэнергетическая сфера, совокупность всех трех составляющих единой души и жизненной силы. По представлениям якутов, она присуща всем живым организмам — человеку и животным (исключая пресмыкающихся и насекомых). Считается также, что растительный мир в основном имеет лишь сүр, т. е. жизненные силы. Сүрэҕэ ирбэтэх, кута-сүрэ киһитийбэтэх.П. Ойуунускай. Куоҕаһы, суору уонна туруйаны тутан баран куоттардахха, арыт киһи кутун-сүрүн илдьэ баран хаалар күтүрдэр диэн былыргылар этэллэр. Амма Аччыгыйа. [Ыччат] Эчи, ыллыыр ырыалара унаархайын, киһи кутун-сүрүн бигээтэҕин, сүрэҕи эрчимиртэҕин, санааны оонньоттоҕун! Суорун Омоллоон

• Кута-сүрэ долгуйда — олус айманна, тулуйбат, тэһийбэт буолла Уоттаах Дьөһөгөй Уһуйан түһэрбитэ -- Тойон иччиҥ, Кута-сүрэ долгуйан, Куойар-куттанар күнүгэр кэс тылгын-өскүн кэпсиир буолаар диэбитэ. П. Ойуунускай. Үрдүк тыам барахсан Үтүө сиэдэрэй симэҕэ үлтүрүйэн, -- Курулуу кууран Кулуҥ тыа буолбута куппун-сүрбүн долгуттаҕа үһү. С. Зверев. Кута-сүрэ көппүт — сотору өлөр буоллум диэн санаата түспүт, олоххо тардыһар кыаҕын сүтэрбит. Θ Падать духом, в предчувствии смерти, терять интерес к жизни. Хаппытыан кута-сүрэ көтөн, ханна эрэ букатын ыраах, бэйэтэ да билбэт сиригэр баар буолбукка дылы. А. Сыромятникова. Кута-сүрэ тостубут — санаата олус түспүт, санньыйбыт. Θ Быть в подавленном, угнетенном состоянии, расстраиваться. [Дьэргэ] кута-сүрэ тостон, токуруччу туттан хаамар буолбут. Болот Боотур. Кокоринов кута-сүрэ тостон, сууттанааччы курдук туттан хомуньуустар иннилэригэр олорунан кэбистэ. А. Федоров. Кута-сүрэ тохтообот — тэһийбэт, тэһииккиир, киһи тэһийбэт (сирэ, дьиэтэ). Θ Душа не лежит у кого-л. к кому-чему-л.; душа не на месте у кого-л. Бу дьиэҕэ тоҕо кутун-сүрүн тохтообот буолла? А. Софронов. Урукку Дьаакыбылаптаах өтөхтөрө буолбатах. Урут хайдах эрэ киһи кута-сүрэ тохтообот буолара. Н. Якутскай. Кутун-сүрүн хамнат — кими эмэ улаханнык куттаа, соһут. Θ Сильно напугать кого-л. Кутун-сүрүн хамнаттым быһыылаах. Кутун-сүрүн үргүт — кутун үргүт диэн курдук (көркүт II). Кутун-сцрцн цргцттцм. ПЭК СЯЯ

Нууччалыы

• Сильно волноваться, беспокоиться, не находить себе места