кыпчый
1 · туохтуур
- дьүһ. туохт
- Мээчиги атахтарын икки ардынан аһарымаары кыпчыйан турда. Табалар эмискэ туора ойдулар. Байбаас эһиллэн иһэн туркутун күүскэ кыпчыйан өрүһүннэ. Софр. Данилов. Кочубеев остуолбаҕа ыттар туоҕа да суох этэ, онон атаҕынан кыпчыйан ыттыбыта. "ХС". Ким төһөнү бултаабытын сурунар паапкатын ылан, бэлэмнээн, оҕонньоттор тобуктарыгар кыпчыйан олорор куулларын хардары-таары көрүтэлиир. А. Кривошапкин (тылб. )
- Ханнык эмэ лабааҕын эккэр сыһыары тут (хол. , көтөр кынатын, сүөһү кутуругун туһунан). Θ Прижимать к телу какие-л. конечности (напр. , хвост, крылья). Кутуругун тымныыттан Кыпчыйбыт Кунан оҕуска тиэйбит. Амма Аччыгыйа. Кылана түһээт, кыпчыйбыт кынатын ыһыгынна. Эрилик Эристиин. Бөрө дьулайбыт курдук көрө түһээт, кутуругун кыпчыйан ылла да, иннин хоту түһүнэн кэбистэ. Л. Толстой (тылб. ). Ср. п. -монг. кабуи 'сжать'
2 · туохтуур
- Атахтаргын бэйэ-бэйэлэригэр ыга тут; тугу эмэ тобуктарыҥ икки ардыларыгар кыбыт, ыга тут
Нууччалыы
- Плотно прижимать, сводить ноги; зажимать что-л. между ногами, коленями
- Мээчиги атахтарын икки ардынан аһарымаары кыпчыйан турда. Табалар эмискэ туора ойдулар. Байбаас эһиллэн иһэн туркутун күүскэ кыпчыйан өрүһүннэ. Софр. Данилов. Кочубеев остуолбаҕа ыттар туоҕа да суох этэ, онон атаҕынан кыпчыйан ыттыбыта. "ХС". Ким төһөнү бултаабытын сурунар паапкатын ылан, бэлэмнээн, оҕонньоттор тобуктарыгар кыпчыйан олорор куулларын хардары-таары көрүтэлиир. А. Кривошапкин (тылб. )
- Ханнык эмэ лабааҕын эккэр сыһыары тут (хол. , көтөр кынатын, сүөһү кутуругун туһунан). Θ Прижимать к телу какие-л. конечности (напр. , хвост, крылья). Кутуругун тымныыттан Кыпчыйбыт Кунан оҕуска тиэйбит. Амма Аччыгыйа. Кылана түһээт, кыпчыйбыт кынатын ыһыгынна. Эрилик Эристиин. Бөрө дьулайбыт курдук көрө түһээт, кутуругун кыпчыйан ылла да, иннин хоту түһүнэн кэбистэ. Л. Толстой (тылб. ). Ср. п. -монг. кабуи 'сжать'
3 · туохтуур
- Тугунан эмэ хааччахтаан кими эмэ кыһалҕаҕа киллэр, кыһарый
Нууччалыы
- Ограничивая в чем-л. , ставить кого-л. в затруднительное положение
- Атыыһыттар кими да эрэммэт буоллулар, үптэрин, таҥастарын хатаан баран, хаама сылдьаллар. Биһигини онон кыпчыйаары гыналлар. А. Сыромятникова. Ити -- Боппуогуҥ саппаас чааһынан кыпчыйан холкуоһу барытын отуойкаҕа олордубутун бэйэҥ көрдүҥ. "ХС". Кыһалҕа кыпчыйдаҕына биирдэ бабат диибит. ВВЫСЫ
4 · этии
- Кутуругун быһа кыпчыйбыт - уруккутун курдук киэптээбэт, тойорҕообот буолбут, куттаммыт Биэлэйдэрбит тоҕо эрэ олус ньылбыстылар эбээт. Маннааҕы тойотторбут кутуруктарын быһа кыпчыйбыттара тоҕо эрэ олус! Амма Аччыгыйа. Биһиги, дьадаҥылар, бары итинникпит [хорсуммут] эбитэ буоллар, кинилэр баҕас [баайдар] сотору да кутуруктарын быһа кыпчыйыахтара эбитэ буолуо эбээт! "ХС"
Нууччалыы
- Стал тихим, смирным; перестал быть чванливым, заносчивым (букв. прижать хвост)