лап
I · 1 · аат тыл
- Туох эмэ чуолкайа, чахчыта (үксүгэр тард. сыһыар-х тут-лар)
Нууччалыы
- Истина, правда, ясность (большей частью употр. в притяж. ф. )
- Дьахтар киһи [Күн Толомон Ньургустай] Лабын да булбакка хаалла, Уола [Босхоҥоллой Мүлгүн] хайы-үйэ араҥаска [бэлэмнээбит олохторугар] Олорбута эрэ баар буолбут. ТТИГ КХКК. Билигин тымныы сэттэ уон буолбатаҕына, алта уон кыраадыһа лап. Н. Апросимов. Оҕонньор бу оҕону Быыкаанныыр кимтэн булбутун билиэн баҕарардыы тыл быктарар да, кыыс лабын биллэрбэт. Н. Павлов. Ср. алт. лап ‘точность, ясность, твердость’, тув. ылап ‘точно (пунктуально)’, монг. лав ‘точно, достоверно; точность’, бур. лаб ‘наверняка (обязательно)’
II · 2
- тыаһы үт. т. Хаптаҕай предмет туох эмэ үрдүгэр лаппаччы түһэн охсуллар тыаһа
Нууччалыы
- Подражание звуку, возникающему при ударе чем-л. плоским, мягким по чему-л. , шлеп
- Васин, саппыкытын устан, -- наскылаах атахтарынан лап-лап үктэнэн, хоско аастаЭ. Соколов
II · 3 · этии
- Лап бааччы кэпс. - табыгастааҕын булбуттуу, табыллыбыттыы; сөрү-сөп буола Эһэ, суолу сытырҕалаан көрөн баран, мин диэки хайыспыта уонна суолум ортотугар лап бааччы олорунан кэбиспитэ. Н. Якутскай. Суванкул, лап бааччы сиргэ сытан, тэтэрээккэ буукубалары суруйан бадьаарытара. Ч. Айтматов (тылб. ). Лап гына кэпс. - 1) күүскэ, тыастаахтык (тугу эмэ, туох эмэ хаптаҕайынан оҕус). Θ С громким шлепающим звуком (ударять, напр. , ладонью по крупу лошади). [Бухатыыр:] "Мин ыҥырдахпына, ыраах да буоллаххына чугаһаар, суох да буоллаххына баар буолаар, соноҕоһуом!" - диэн баран [атын] самыытыгар үс төгүл лап гына оҕуста. Саха фольк. Онтон Эрдэситов хаҥас илиитинэн остуолу лап гына оҕуста, сүр чэпчэкитик баадахыс гына ойон турда. А. Федоров; 2) сымсатык, хапсаҕайдык, сыыһа түһэрбэккэ (хол. , хап, тут). Θ Цепко и точно; метко, ловко (хватать, ловить или попадать куда-л. , достигать какого-л. места). Айыы Дьураҕастай бухатыыр, ойоҕун лап гына харбаан ылла да, суос соҕотохто сур гынан хаалла. Саха фольк. Онуоха бу бухатыырдар түүтээҕэр чэпчэкитик, охтооҕор түргэнник өрө куугунаан таҕыстылар да Ытык хайа үрдүгэр лап гына түстүлэр, охсуһан имитэлэһэн бардылар. Ньургун Боотур. Лап курдук кэпс. - үчүгэйдик сыста, эндирдэммэккэ дэхситик (хол. , ыбыс). Θ Ровно, плотно, точно (ложиться, напр. , на что-л. ). Дьиэ муннуктара лап курдук ыпсыбыттар. Ср кирг. лап, тат. лап, ног. лап-лап ‘звукоподражание шлепанию (напр. , босых ног об пол)’
Нууччалыы
- С удобством (располагаться на чем-л. ); ровно, ладно (подходить к чему-л. )
4
- ааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, ла-, лаг-, лап-, лас- диэн саҕаланар олохторго сыстар: лап-лаһырҕас, лап-лаппаҕар
Нууччалыы
- Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся на ла-, лаг-, лап-, лас-: лап-лаһырҕас ‘шелкающий, издающий щелкающие звуки’, лап-лаппаҕар ‘с ровным, тупым концом, незаостренный’
- Иккиэн уҥуохтарынан үтүктүспүт курдук лап-лааһаҕардар. И. Гоголев. Эрбии тыаһа, сүгэ тыаһа, үлэһиттэр кэпсэтэллэрэ, күлсэллэрэ - барыта холбоһон, мээнэ биир куп-куугунас, лап-лабыгырас күүгээн. А. Софронов. Никифор Спиридонович нууччалыы лап-лаһыгырас - нууччалартан итэҕэс саҥарбат. Далан. Суотун туораҕын тыаһа биир кэм лап-лаһырҕас. Софр. Данилов. [Харыйаны] лары-лаглаҕар, сары-сайбаҕар бэйэтин араас өҥнөөх дьиримнэһэ турар уоттарынан симээбиттэрэ түүҥҥү болуоссаты олус тупсарараН. Лугинов