ортотугар
1
- дьөһ
- Сотору соҕус будулҕан ортотугар туох эрэ барыаран көстөр. Н. Якутскай. Баһаар дьоно, туманнаах сарсыарда күөлгэ уста сылдьар үөр кус курдук, быыл ортотугар айманаллар. Эрилик Эристиин. Кини бу дьикти айылҕа ортотугар, быстах да буоллар, олоруом, оттон аҕам үйэлээх сааһын тухары олоруо, - дии санаан, үөрэ-көтө аҕатыныын күлүккэ чэйдии олордоМ. Доҕордуурап
2
- Хайааһын буолар эйгэтин, миэстэтин бэлиэтииргэ туттуллар
Нууччалыы
- Употребляется при обозначении среды, места действия (в, среди)
- Сотору соҕус будулҕан ортотугар туох эрэ барыаран көстөр. Н. Якутскай. Баһаар дьоно, туманнаах сарсыарда күөлгэ уста сылдьар үөр кус курдук, быыл ортотугар айманаллар. Эрилик Эристиин. Кини бу дьикти айылҕа ортотугар, быстах да буоллар, олоруом, оттон аҕам үйэлээх сааһын тухары олоруо, - дии санаан, үөрэ-көтө аҕатыныын күлүккэ чэйдии олордоМ. Доҕордуурап
3
- Хайааһын буолар көстүүтүн бэлиэтииргэ туттуллар
Нууччалыы
- Употребляется при обозначении явления, процесса, в центре, среди которого совершается действие (в, среди). - Сэбиэскэй былаас кыайбыта, кыра-хара дьоннор баай батталыттан босхоломмуттара уонна гражданскай сэрии уотун ортотугар сылдьан бэйэлэрин көҥүллэрин, бэйэлэрин былаастарын көмүскээбиттэрэ
- А. Бэрияк. Элбэх эрэйин ортотугар биир сүҥкэн дьолунан ааҕыллара - ол [Бурхалей] чэбдигэ этэЭрилик Эристиин
4
- Туох эмэ көрүҥүн, туругун көрдөрөр предмети бэлиэтииргэ туттуллар
Нууччалыы
- Употребляется при обозначении вида, состояния чего-л. (в, среди)
- Кини күлэ-оонньуу сылдьара, ааҕан чоргуйа олороро, кыһыл хаалтыһа көһүннэ, онтон... онтон хаан ортотугар хараҕын быһа симэн баран сытара көстөн кэллэ. Суорун Омоллоон. Дьэллик бастаан түһээтим дии санаабыт, онтон биирдэ өйдөммүтэ, уу ортотугар сытар үһү. Н. Заболоцкай. Барыта баар. Ас-үөл ортотугар сылдьар дьон буоллахпыт дииС. Ефремов
5
- Ким, туох эмэ эйгэтин, төгүрүктээһинин бэлиэтииргэ туттуллар
Нууччалыы
- Употребляется при обозначении среды, окружения кого-чего-л. (среди)
- Дьиҥнээх сэбиэскэй киһи хаһан да дьон ортотугар, үлэ үөһүгэр буолааччы. Суорун Омоллоон. Былыр, гражданскай сэрии саҕана, биһиги чекаҕа үлэлии сылдьан, манна үрүҥнэр ортолоругар икки буолан хаайтаран хаалбыппыт. С. Ефремов. Аана кинилэр ортолоругар аҕатын уонна Костяны көрдөөн көрбүтэ да, булбатаҕа. Н. Заболоцкай. Ол икки ардыгар Олор [кукаакылар, кэҕэлэр] ортолоругар Мэкчиргэ кэлэн Мэлэс гына түспүтэС. Васильев
6
- Хайааһын буоларыгар баар, туоһулуур предмети бэлиэтииргэ туттуллар
Нууччалыы
- Употребляется при обозначении предмета, присутствующего при данном действии, выступающего свидетелем данного действия (при)
- Хата, суут ортотугар аахсыахпыт. А. Софронов. Бу кыһын Тыҥырах Сэмэн ортотугар икки муунта табаҕы, арыыны биэрбитимН. Неустроев
7
- Хайааһын буолар бириэмэтин бэлиэтииргэ туттуллар
Нууччалыы
- Употребляется при обозначении времени совершения действия (во время)
- Онтон Симферопольга кэлэн, богуонтан түһэр сүпсүлгэн ортотугар эттим: "Табаарыс, балтараа суукка бииргэ айаннаатыбыт. Үгүһү кэпсэттибит. Билсэргэ сөп буолла". Амма Аччыгыйа. Сыбаайба ортотугар туран Костя аҕатыгар: "Миэхэ эн харчыҥ, сүөһүҥ наадата суох!" - диир. Суорун Омоллоон. Маннык балысхан үлэ ортотугар, хата, уһанар дьиэ аана аһылыннаИ. Никифоров
8 · этии
- Хараҕын (хараҕым) ортотугар - ким эмэ, кимнээх эмэ баалларына Кини дьоллоох олох туһунан саныыр уонна ол санаатын кытта мин хараҕым ортотугар хонук хонон турдах аайы үүнэн иһэрэ. А. Бэрияк. Соторутааҕыта бөдөҥ крокодил үгүс дьон хараҕын ортотугар уон үс саастаах уолу ыйыстан кэбиспитэ. "Кыым"
Нууччалыы
- В присутствии кого-л. , в поле зрения, на глазах кого-л