саар
I · 1 · туохтуур
- туохт
- Андылыын, хаастыын эбэҕэ бары сайылыыллар, саараллар. Күннүк Уурастыырап. Кыыл түүлүүр. Көтөр эмиэ саарар. Оттон киһи тириитэ уларыйбатГ. Угаров
I · 2 · туохтуур
- Сайын түүлээн кыайан көппөт буолан, биир сиргэ тохтоон аһаа, уой (куһу-хааһы этэргэ)
Нууччалыы
- Линять и, находясь все лето в одном месте, нагонять жирок (о водоплавающих птицах)
- Андылыын, хаастыын эбэҕэ бары сайылыыллар, саараллар. Күннүк Уурастыырап. Кыыл түүлүүр. Көтөр эмиэ саарар. Оттон киһи тириитэ уларыйбатГ. Угаров
I · 3 · туохтуур
- Үөһэттэн, халлаантан сиргэ түс, түһэн тохтоо, сатыылаа
Нууччалыы
- Спускаться, сходить с небес на землю, приземляться (напр. , о лучах солнца). [Таҥара – Үөһээ уолугар:] Үөһэттэн төлкөлөнөн түстүҥ дуу, аллараттан анатан таҕыстыҥ дуу, аан дойду сай-күдүө салгыныттан салаттаран саардыҥ дуу?
- Өксөкүлээх Өлөксөй. Сир аннынааҕы күөллэри Көрбүт киһи баар ини! Сырдык им сири курдары Чахчы буолуо саарара. М. Тимофеев. Тыа сиригэр саас саарар, Күн түһээри элиэтиирВ. Миронов
II · 4 · аат тыл
- аат
- Таҥараттан, саартан, талбаттан Көҥүл сордоох дьоҥҥо кэлбэт, Көҥүл дьоллоох сырдык соргутун Бэйэбит эрэ булуохпут. П. Ойуунускай. Өстөөхтөрүн өһөрөн, үөрэн-көтөн чөрөйөн, Чурумчуку баран иһэр, Чупчуруйдаан саарга тиийэр. Эллэй. Таһырдьаны өҥөйөн, Саар төннөрүн кэтэһэн Сарыысса олорбутаВ. Чиряев
II · 5 · аат тыл
- , поэт. Судаарыстыба баһылыга, ыраахтааҕы
Нууччалыы
- Царь, государь
- Таҥараттан, саартан, талбаттан Көҥүл сордоох дьоҥҥо кэлбэт, Көҥүл дьоллоох сырдык соргутун Бэйэбит эрэ булуохпут. П. Ойуунускай. Өстөөхтөрүн өһөрөн, үөрэн-көтөн чөрөйөн, Чурумчуку баран иһэр, Чупчуруйдаан саарга тиийэр. Эллэй. Таһырдьаны өҥөйөн, Саар төннөрүн кэтэһэн Сарыысса олорбутаВ. Чиряев
II · 6 · аат тыл
- Атын ааты кытта тардыы форматыгар ситимнэһэн "ким-туох эмэ бастыҥа" диэн суолтаҕа туттуллар
Нууччалыы
- В притяжательном сочетании с другим именем существительным употребляется в значении "тот (то), который (к-рое) является самым лучшим, самым значительным из кого-чего-л
- ". Төгүл бараан дойдуга омук ааттаахтара, улуус үтүөлэрэ, саха саардара, урааҥхай буурдара, дьон талыылара, киһи кэрэмэстэрэ бааллар үһү ээ. ПЭК ОНЛЯ II. Уохтаах уот курбуула, Уһуутуур уһун турба, Сатарытта оонньуур Саа саара Саабыйар саам барахсан, дорообо! П. Ойуунускай. Бүөтүр кэргэнэ Маарыйа, оччолорго -- туох баҕарар үлэни тулуппат дьахтар киэнэ таллан саара этэАйталын
II · 7 · этии
- Сахаттан саар ордук фольк. - таһыччы, холооно суох ордук Саха Саарын тойон Сахаттан эрэ Саар ордуктук, Киһиттэн эрэ Кирис үрдүктүк, Урааҥхайтан эрэ Ураты улаханнык Сананна. П. Ойуунускай
Нууччалыы
- Лучший из всех
II · 8 · этии
- Үрүҥ саар эргэр. - нуучча ыраахтааҕыта, үрүҥ ыраахтааҕы Өйдүүбүт биһиги өлүүнү-сүтүүнү, Үс бастаах өксөкү тыҥыраҕын, Үүһүнэн-кииһинэн өлбүгэ түһүүнү, Үрүҥ саар үтүргэнэ ынырыгын. Эллэй
Нууччалыы
- Русский царь
III · 9 · аат тыл
- Култаҕар, төгүрүк эттик
Нууччалыы
- Тело шаровидной формы
- Астрономнар Сир диэн саар уонна бэйэтин киинин тула эргийэр дииллэрэ. АЕВ ОҮИ. Төгүрүк эттиктэртэн саамай дьоһуннаахтарынан саар буолар. ВНЯ М-
III · 10 · аат тыл
- Этиҥнээх ардах кэнниттэн элэктэриичэстибэ тоҕо саар буола сүүмэҕэлэһэрий? А. Алдан-Семёнов (тылб. )
III · 11 · аат тыл
- Оннук быһыылаах оонньуур
Нууччалыы
- Игрушка, мелкий предмет такой формы, шар
- Кинилэр үһүөн Тымныы оҕонньору, дьуолка араас симэҕин, элбэх чаҕылхай саардары, сулустары, мөһүүрэлэри тобус-толору көтөҕөн дьиэлээбиттэрэ. Н. Заболоцкай. Тэһии куобахтар буоланнар Бөкүнүһэ, төкүнүһэ сырсаллар Билийээр саардара. "ХС". Малахитовай саары тутан турар. М. Горькай (тылб. )
III · 12 · этии
- Салгын саара - 1) чэпчэки гааһынан толоруллар саар курдук быһыылаах көтөр аппар аат Көтөн иһээччилэр бэйэлэрэ даҕаны бастаан көппүт түгэннэриттэн ыла салгыннарын саара төһө ыраах сири барбытын билбэттэр этэ. Ж. Верн (тылб. ); 2) салгынынан эбэтэр гааһынан туолбут чараас бүрүөлээх саар курдук быһыылаах оҕо оонньуура. Θ Наполненная воздухом или газом шарообразная игрушка с тонкой растягивающейся оболочкой, воздушный шар. Оҕо оонньуур салгын саара илиититтэн төлө тутулуннаҕына үөһэ өрө тахсар. ПАВ Ф- 6. Сир саара - аан дойду, Сир (планета). Θ Земной шар. "Киэр буолуҥ Вьетнам сириттэн, Хааннаах талаанньыттар!" - Сир саарын бары өттүттэн Бырачыас хабырыттар. И. Эртюков. Сир саарын үс гыммыт иккитэ уунан бүрүллэн турар. САИ ССРС ФГ. Материктар географияларын үөрэтэргитигэр эһиги сир саарын бүтүннүүтүн айылҕатын усулуобуйаларын кытта билистигит. КВА МГ
Нууччалыы
- Летательный аппарат, поднимаемый в воздух лёгким газом, заполняющим его шаровидную оболочку, воздушный шар
IV · 13 · даҕааһын
- , эргэр
- Саар ыаҕас. Саар тымтай. Саар булгунньах. Саар ыаҕас муҥунан саамал кымыс оҥорторон, Санаабытын тарҕатан, Сарсыардааҥҥа диэри Саатыаҕыҥ эрэ, Сайаҕас-сайдам саҥастаар! Өксөкүлээх Өлөксөй. Сайыҥҥы күнүм Саар күөс айаҕын саҕа Самалдьыйа тахсыытынан Сирилэс итии тыал үрэн сирилэттэ. ТТИГ КХКК. Үрдүк маҥан хайа саҕа Өрөгөй-талаан үрдээтэ, Саар булгунньах саҕа Саргы-дьаалы элбээтэ! Саха фольк. Ср. бур. сара ‘чаша’
IV · 14 · даҕааһын
- Үрдүгүнэн орто гынан баран киэҥ, кэтит; киэҥ олохтоох (хол. , иһити этэргэ)
Нууччалыы
- Средний по высоте, но большой по объёму; объёмистый, с широким основанием (напр. , о сосуде)
- Саар ыаҕас. Саар тымтай. Саар булгунньах. Саар ыаҕас муҥунан саамал кымыс оҥорторон, Санаабытын тарҕатан, Сарсыардааҥҥа диэри Саатыаҕыҥ эрэ, Сайаҕас-сайдам саҥастаар! Өксөкүлээх Өлөксөй. Сайыҥҥы күнүм Саар күөс айаҕын саҕа Самалдьыйа тахсыытынан Сирилэс итии тыал үрэн сирилэттэ. ТТИГ КХКК. Үрдүк маҥан хайа саҕа Өрөгөй-талаан үрдээтэ, Саар булгунньах саҕа Саргы-дьаалы элбээтэ! Саха фольк. Ср. бур. сара ‘чаша’
IV · 15 · даҕааһын
- Орто уҥуохтаах; орто саастаах (киһини этэргэ)
Нууччалыы
- Среднего роста или среднего возраста (о человеке)
- Саар киһи. Мичил аллайан Аҕам дьахтар Ахтар айыыһытын Айхалын Айахтаттым - Саар оҕолорбор Саргыгытын салайдым. П. Ойуунускай. Сүүһүн хаба ортотугар Саар дьахтар Толун туһахтатын саҕа Сардаҥалаах эбир дьаҕыл мэҥнээхД. Говоров
IV · 16 · этии
- Саар тэгил - орто үрдүк, бигэ-таҕа, модьу уҥуохтаах (киһи) Саша - саар тэгил уҥуохтаах, киппэ быһыылаах-тутуулаах, -- кугас уһун кыламаннарын быыһынан саһарчы көрбүт эйэҕэс киһи. Н. Заболоцкай. Кыһыл былаах анныгар саар тэгил уҥуохтаах, суон соҕус мөкүккэй быһыылаах, хара бараан томтоҕор сирэйдээх, -- киһи табахтаан бускута турар. Бэс Дьарааһын
Нууччалыы
- Среднего роста, плотный, кряжистый (о человеке)
IV · 17 · этии
- Саар бараан дойду фольк. - орто бараан дойду, Орто дойду Суорун Омоллоон
Нууччалыы
- Средний мир, место проживания человека. [Чыычаах] Күннэтэ күөрэйэр күндү маҥан күннээх, Сарсыҥҥыта сардаҥарар саһарҕалаах ыйдаах Саар бараан дойдутун Талыы, талба иэнигэр Таалаан-тайаан, Ааһарбат ачатын аһаан, -- Күүс киллэрэр