самын
1 · туохтуур
- туохт
- Мантан Барыллыа тойон соһуйан "Сууй!" диэн өрө көтө түспүтүгэр, уйата самнан суугунаан түспүт. Саха фольк. [Эргэ балаҕан] муннугунан биир холлоҕоһо аһаҕас, үрдэ биир сиринэн самныбытКүндэ
- Сиҥнэн түспүт курдук олус намыһах, самнайбыт көстүүлээх буол. Θ Быть низеньким, приземистым (о строении). Баай дьиэтэ диэтэххэ, самна сытыйан холоон эбит. А. Неустроева. Өйдүүбүн эрэйдээх олохтоох Уйбаанчык үөскээбит уйатын, Муннугар сыһыары хоспохтоох Самныбыт балаҕан кыратынЭрилик Эристиин
2 · туохтуур
- эн, алдьанан сууллан, сиҥнэн түс
Нууччалыы
- Обрушиться, развалиться от ветхости, старости (о строении). [Чыркый] "чус!" гына ыһыытаан баран көтөн тирк гынан хаалар
- Мантан Барыллыа тойон соһуйан "Сууй!" диэн өрө көтө түспүтүгэр, уйата самнан суугунаан түспүт. Саха фольк. [Эргэ балаҕан] муннугунан биир холлоҕоһо аһаҕас, үрдэ биир сиринэн самныбытКүндэ
- Сиҥнэн түспүт курдук олус намыһах, самнайбыт көстүүлээх буол. Θ Быть низеньким, приземистым (о строении). Баай дьиэтэ диэтэххэ, самна сытыйан холоон эбит. А. Неустроева. Өйдүүбүн эрэйдээх олохтоох Уйбаанчык үөскээбит уйатын, Муннугар сыһыары хоспохтоох Самныбыт балаҕан кыратынЭрилик Эристиин
3 · туохтуур
- Туохха эмэ санааҥ күүһүн, куккун-сүргүн баһыйтар, саба баттат
Нууччалыы
- Быть подавленным кем-чем-л. духовно; находиться в духовном порабощении. [Тыгыннаах Майаҕаттаны] ыраахтан чуҥнаан көрдөхтөрүнэ, уҥуоҕа улахана олус, сүгэн аҕалара да алыс сөҕүмэр, маны көрө-көрө дьулайаллара, самналлара бэрт эбит
- Саха сэһ. 197
4 · туохтуур
- Санньылхай санаалаах Саха урааҥхай аатыран Саас-үйэ тухарытын Самнан, бүгэн олорбуппут. Нор. ырыаһ. Ыйааһыннаах буруйун Ыы муннуга этитэн, Самнан түспүт Миитэрээс Саҥарыаҕын салынна. Р. Баҕатаайыскай. Эмээхсин ыгылыйбыт куолаһа, хараастыбыт, самныбыт дьүһүнэ кулубаны ордук кыйахаата. И. Гоголев
5 · туохтуур
- Кыайан утарыласпат, өрүттүбэт буола кыайтар
Нууччалыы
- Потеряв силу быть сломленным окончательно
- Кырдьык хайаан да өрөгөйдүөҕэ, сымыйа самныаҕа. Амма Аччыгыйа. Кыыллыйбыт фашист самныбыта, Кыайыы күнэ тахсыбыта. С. Васильев. Кини [Кыайыы] - Кыыһар сата буолан дьааһыйда, Одер уҥуор Самныбыт Берлин үрдүнэн знамя буолан өрө кыырайдаА. Абаҕыыныскай
- Охсуһууга кыайтаран өл, өстөөххүттэн өл. Θ Погибать в борьбе, сражении, погибать от рук врага, будучи побеждённым. Мин өллөхпүнэ, сэттэ күннээх түүн улуу буурҕа түһүөҕэ, өстөөхтөрбүт онно өлүөхтэрэ, саастаахтарбыт онно самныахтараГ. Угаров
6 · туохтуур
- Мөлтөө, урукку курдук күүһэ-кыаҕа суох буол
Нууччалыы
- Утрачивать былую мощь, становиться менее сильным, менее значительным. [Хара санаалаахтар] Ким эрэ аатырдаҕына, Абаккараллар кинилэр, Ким эрэ самыннаҕына, Сэмээр олус үөрсэллэр
- И. ГоголевИ. Гоголев
- Кэхтэн мөлтөө, ахсаа (хол. , дьол-соргу туһунан). Θ Ослабевать, становиться менее ощутимым (напр. , о счастье). Саас-үйэ тухары Самныбат саргыланыҥ, Одун хаантан охтубат оҥорууланыҥ. П. Ойуунускай. Таптал сүрэххитигэр тыыннааҕын тухары эһиги модун күүстээх, самныбат санаалаах буолуоххут. С. Данилов. Харыйаан, санаата түһэн, соргута самнан кэллэ"ХС"
7 · туохтуур
- Утарааччылар күүстэригэр кыайтаран суулун, уурай (хол. , былааһы этэргэ)
Нууччалыы
- Быть свергнутым; рухнуть (напр. , о государственной власти или общественной системе)
- Ол саҥа былааһыҥ сарсын самыннын. Оччоҕо ханна күрүүгүн? И. Бочкарёв. Самынна эргэ үйэ - сор, кырыыс, баалкы, кускуур... Саргыланна саҥа үйэ - Сайдыы, дьылҕа, дьол-тускул!В. Чиряев
8 · этии
- Саалаахтан самныма, охтоохтон охтума көр ох. Эмээхсиннэрэ саалаахтан самнымаҥ, охтоохтон охтумаҥ диэн алгыы хаалар. Саха фольк. Охтоохтон охтубатын, саалаахтан самныбатын үтүө бырааппыт Миитэрэй! Амма Аччыгыйа. Ср. др. -тюрк. йеҥ ‘побеждать’, тув. чамдый ‘крениться, наклоняться, кривиться’