сэргэхсий
1 · туохтуур
- туохт
- Дьөгүөрдээн хомолтотун аһарынна, отуута умайбатаҕын курдук, сэргэхсийэн барда. Амма Аччыгыйа. Сирэйгин сууннаххына сэргэхсийиэҕиҥ… Эрэллээх ньыма! Н. Габышев. Эн билигин туруоҥ, суунуоҥ, сэргэхсийэ түһүөҥ, Айтаҕа барытын этиэҥ, тугу саныыргынВ. Гаврильева
2 · туохтуур
- Чэпчээ, сылайбыккын, улугурбуккун аһарын, ыалдьан баран аматый
Нууччалыы
- Взбодриться, ожить, встряхнуться (после сна, отдыха), почувствовать улучшение в состоянии (о больном)
- Дьөгүөрдээн хомолтотун аһарынна, отуута умайбатаҕын курдук, сэргэхсийэн барда. Амма Аччыгыйа. Сирэйгин сууннаххына сэргэхсийиэҕиҥ… Эрэллээх ньыма! Н. Габышев. Эн билигин туруоҥ, суунуоҥ, сэргэхсийэ түһүөҥ, Айтаҕа барытын этиэҥ, тугу саныыргынВ. Гаврильева
3 · туохтуур
- Чуҥкуран, чуумпуран туран баран тиллэн, уһуктан кэл (хол. , тыа)
Нууччалыы
- Приходить в движение, оживиться
- Хараҥа буоларын кытта, тыа ордук сэргэхсийэргэ дылы гынна. Амма Аччыгыйа. Ыраах хотугу уһун сир куоратын олоҕо хайдах эрэ сэргэхсийэргэ дылы гыммыта. П. Филиппов. Уссурийскай тайҕа сууккаҕа иккитэ сэргэхсийэр: сарсыарда – күн тахсыыта уонна киэһэ – күн киириитэ. В. Арсеньев (тылб. )
4 · туохтуур
- Өйүҥ-санааҥ көтөҕүллэн, күүһүрэн, эрдийэн кэл
Нууччалыы
- Воспрянуть духом, почувствовать прилив сил, подъём настроения. [Балыксыт:] Бар дьон сэргэхсийбитэ, үөрбүтэ бэрт буолла
- Бу олох уларыйан, Дьүөгэ Дьөгүөр курдук дьон бэркэ абыраннылар. П. Ойуунускай. Маайа бэйэтэ төрөөбүт, үөскээбит уонна сэттэ сылы быһа ахтан суураллыбыт дойдутугар кэлэн сэргэхсийдэ. Эрилик Эристиин. Оҕом саҥа үлэлээн эрэр. Онон санаам көтөҕүллэн, улаханнык сэргэхсийэн сылдьабынМ. Попов