таһый
I · 1 · туохтуур
- туохт
- Аҕата уолун мөҕөн даҕаны, таһыйан даҕаны көрбүтэ, үтүө тылынан ааттаһан эмиэ көрбүтэ, – суох, Николай арыгылыыр, хаартылыыр адьынатын бырахпатаҕа. Н. Якутскай. Иллэрээ күн Баасканы эмиэ таһыйбыттара – кини аҕатын эрэһиинэ мончууктарын, өрүскэ оонньуу сылдьан ууга ыыппыт этэ. Н. Габышев. Полковник ойон туран Шедрини кэлгиттэрэн баран, сыгынньах саабыланан таһыйбытП. Филиппов
I · 2 · туохтуур
- Кими эмэ буруйдаан охсуолаа, кырбаа, сыс
Нууччалыы
- Шлёпать, бить, сечь кого-л. в наказание
- Аҕата уолун мөҕөн даҕаны, таһыйан даҕаны көрбүтэ, үтүө тылынан ааттаһан эмиэ көрбүтэ, – суох, Николай арыгылыыр, хаартылыыр адьынатын бырахпатаҕа. Н. Якутскай. Иллэрээ күн Баасканы эмиэ таһыйбыттара – кини аҕатын эрэһиинэ мончууктарын, өрүскэ оонньуу сылдьан ууга ыыппыт этэ. Н. Габышев. Полковник ойон туран Шедрини кэлгиттэрэн баран, сыгынньах саабыланан таһыйбытП. Филиппов
I · 3 · туохтуур
- Тугу эмэ охсуолаа, сырбат
Нууччалыы
- Бить, ударять, хлестать по чему-л. чем-л. (напр. , розгами). [Наһаар] хаһыытыы-хаһыытыы кымньыытынан сири таһыйа турда, онтон уһуутуу түһэн баран, таһырдьа ыстанна
- Суорун Омоллоон. [Эпэрээссийэлэммит Сэмэн] биирдэ өйдөөтөҕүнэ, ким эрэ кини икки иэдэһин таһыйан лабырҕатар. Н. Якутскай. Ойуур иһэ биир кэм ыһыынан-хаһыынан туола түстэ, [күрэтээччилэр] маһы маска таһыйан чабырҕатан киирэн бардыларВ. Протодьяконов
- Күүскэ быһыта сыс, быһыта оҕус (ардах-хаар, тыал-куус, о. д. а. ). Θ С силой бить, хлестать, лупить по чему-л. (о дожде, ветре и т. п. ). Оо, өр да өр күүттэрэн, Ардахпыт дьэ түстэ. Сэтэрэн, ылтаһын кырыысаны таһыйда, Ыксаппыт сыралы намтатта. Күннүк Уурастыырап. Ыам ыйыгар өксүөннээх хаар түһэн үллүктүүр, ардыгар тыалыран, дьиэ түннүгүн сабыытын таһыйан лаһырҕатар. М. Доҕордуурап. Самыыр сабыта биэрэрэ, тайҕаны таһыйара. ВЛРБЫ
- Ууну, бадарааны эбэтэр туох эмэ инчэҕэйи оҕус, охсуолаа. Θ Ударять, шлёпать по воде, грязи, по чему-л. мокрому. [Эһэ] киһи курдук икки атаҕар тура сылдьан: "Оох-оох" дии-дии, уу отун ураҕаһынан таһыйар. Болот Боотур. [Быргый] ураҕаһынан биир түөрт уонча саһааннаах сиртэн чүөмпэ уутун таһыйан балык күрэтэн киирэн барда. Күндэ. Икки илиитинэн Ириэнэх буору Илдьи эллии таһыйдаС. Васильев
I · 4 · этии
- Ууну таһый – букатын сымыйаны, онно суоҕу эт, кэпсээ Туох да туһата суох кураанах, ууну таһыйар кэпсэтиини, кини бэйэтэ этэринэн, төрүт тулуйбат. ВС К. "Түксү саҥарыма, – диэтэ кэргэнэ. – Көрдөһөбүн, тохтоо, ууну таһыйыма". "ХС". Ытыс таһыйар (таһынар) хараҥа көр таһын. Күннэрэ тахсыбата, Күдэн оргуйда, Ыйдара тахсыбата, Ытыс таһыйар Ыас хараҥа буолла... П. Ойуунускай. Суоппуйа туран чүмэчини саба үрэн кэбистэ. ытыс таһыйар ыас хараҥа буолла. Д. Таас
Нууччалыы
- Врать, заливать; говорить ни о чём, лить воду
I · 5 · этии
- Кырыыгынан таһый кэпс. – көнөтүк буолбакка ойоҕоһунан соҕус буолан түргэнник хаамп Кэргэнэ Кээчис кырыытынан таһыйан, кынчарыйан киирэн кэллэ. М. Доҕордуурап. Сүрэҕэлдьэс оҕус буулаҕатын булгута охсоот, быатын үктээмээри күлүк сир диэки кырыытынан таһыйа турааччы. Н. Апросимов. Туран айанын салҕаата. Сиэлэн кырыытынан таһыйа турда. Сэмээр Баһылай. Сулбу таһыйан (ыл, таһаар) – эмискэ сулбу тардан, түргэн баҕайытык (ыл, таһаар). Θ Быстро, энергично, рывком (выхватить, взять). Сиэбиттэн түөрт гына бүк тутуллубут кумааҕыны сулбу таһыйан ылан тэнитэн баран, дириэктэр иннигэр ууран биэрбитэ. Н. Лугинов. Кини устуулугар Семёнов олордо, уруучуканы сулбу таһыйан ылла. С. Дадаскинов. Иван үөккэ ыйанан турар сүр модьу, модороон уктаах хотууру сулбу таһыйан ылла. Э. Соколов. Ср. др. -тюрк. тасҕа ʻдавать пощечинуʼ, алт. тажы, монг. таших ʻбить, хлестать, шлепать ладоньюʼ
Нууччалыы
- Идти, ходить быстро, выдвинув одно плечо, боком
II · 6 · туохтуур
- Тугу эмэ үрдүнэн охсуох курдук буол, таһымнаа (үксүгэр уу таһыма үрдүүрүн туһунан)
Нууччалыы
- Доходить до краёв, бить через край (обычно о росте уровня воды в реке)
- Субу көрөн турдахпына, билигин аҕай оонньообут күөх кырдалбыт аччаатар аччаан, үрдүнэн уу таһыйан барда. В. Иванов. Муоста анныгар киирбит уу сорох сиринэн дьиэ муостатын үрдүнэн таһыйа сытар. "Кыым". Үрэҕин уута кылгас саппыкыны таһыйара. ВМП УСС. Ср. др. -тюрк. таш, туркм. дашмак, хак. тас, тат. ташу ʻразливаться, литься, переливаʼ