ДьөгүөрСахалыы тылдьыт

туура

I · 1 · аат тыл

  • аат
  • Арба даҕаны, бу сэбим туурата тостубутун умнан сылдьаахтыыр эбиппин дии. Амма Аччыгыйа. Уон иккилээх уол сылдьан тостубут иннэ тууратын үүттээн биэрбитим. "Кыым". Бэл илии хотуура тууратын үрдүнэн самалык тардыы тимирэ суох от оҕустарбат буолара. ЕХД КТ
  • Сэбирдэх атаҕын төрдө. Θ Узкая часть, ножка листика растения, черешок. Дөлүһүөн лабаалара эрэ буолбакка, бэл сэбирдэхтэрин тууралара -- хатыынан бүрүллүбүттэр. KBA Б. Росянка сэбирдэхтэрэ бары умнас төрдүттэн үүнэн тахсаллар, балайда уһун тууралаахтар. МАА ССЭҮү. Ханнык да үүнээйи бөҕө силиһэ, туурата, өҥ-ньүөл кырса суох, курулуу тохтор кураанах кумахха үүммэт, силигилээ бэт. БН СУ

I · 2 · аат тыл

  • Туттар сэп укка олорор синньэтиилээх төрдө

Нууччалыы

  • Узкая часть какого-л. орудия (на к-рую насаживается черенок, рукоятка, осадка ножа и т. п. )
  • Арба даҕаны, бу сэбим туурата тостубутун умнан сылдьаахтыыр эбиппин дии. Амма Аччыгыйа. Уон иккилээх уол сылдьан тостубут иннэ тууратын үүттээн биэрбитим. "Кыым". Бэл илии хотуура тууратын үрдүнэн самалык тардыы тимирэ суох от оҕустарбат буолара. ЕХД КТ
  • Сэбирдэх атаҕын төрдө. Θ Узкая часть, ножка листика растения, черешок. Дөлүһүөн лабаалара эрэ буолбакка, бэл сэбирдэхтэрин тууралара -- хатыынан бүрүллүбүттэр. KBA Б. Росянка сэбирдэхтэрэ бары умнас төрдүттэн үүнэн тахсаллар, балайда уһун тууралаахтар. МАА ССЭҮү. Ханнык да үүнээйи бөҕө силиһэ, туурата, өҥ-ньүөл кырса суох, курулуу тохтор кураанах кумахха үүммэт, силигилээ бэт. БН СУ

I · 3 · аат тыл

  • Туох эмэ тутуллан турар эбэтэр үөскүүр, баар буолар төрүтэ

Нууччалыы

  • Основание, корень чего-л
  • Э-э-э дуо! Тохтообокко Тулхадыйбат туураны Туураланнын диэн, Туомнаатахпыт буоллун! Доҕоттоор! Саха фольк. [Уһук муҥ кэллэҕинэ] Биири эрэ бигэтик саныыр буолуҥ, Соҕотоҕу эрэ чопчу саныыр буолуҥ, Тууратын эрэ тобулу саныыр буолуҥ дииллэрэ. Өксөкүлээх Өлөксөй. Тойон сэргэҕэ дьол туллубат туурата, сүктэр кыыс үүт маҥан ата бааллан тыына-тыбыыра ахан турарЭ. Соколов

I · 4 · аат тыл

  • Ким, туох эмэ ханна үөскээбитэ, үөскээбит төрдө

Нууччалыы

  • Корень, происхождение, исток
  • "Кэпкин туон, кимтэн кииннээх, хантан хааннаах, туохтан тууралах киһи кэллиҥ?" – диэн ыйыталлар. Саха сэһ. II. Аны төрөөбүт дойдубуттан туурам тулуннаҕа, онон ийэм төрөөбүт сиригэр тиийдэҕим дии санаатым да, Амыр өpүһү булаары Дьугдьуур хайаларын диэки түһэ турдум. Болот Боотур. Таайдахха, ньургуһун сааскы күҥҥэ тардыһар буолан кэрэ, тоҥ буортан тууралаах буолан тулуурдаах ини. И. Данилов. Ср. ДТС туҕру ʽстержень, при помощи которого лезвие закрепляется на рукоятке, черешок’

II · 5 · туохтуур

  • сыһ
  • Чүөчээски тиийэн эһэ -- тылын туура быһан ылла. Суорун Омоллоон. Эһэ ойон кэллэ да киһи тутан турар туурка саатын туура садьыйан ылбыта тииккэ охсулунна. Т. Сметанин. Уолаттар Былааһы [оҕо аата] олоҕуттан туура анньан түһэрдилэр уонна дириэктэр диэки дэллэритэн кэбистилэр"Бэлэм буол"

II · 6 · туохтуур

  • ан эмэ сулбу биитэр төрдүттэн уһулу барар гына

Нууччалыы

  • Вырывая из чего-л. или отделяя что-л. от основания
  • Чүөчээски тиийэн эһэ -- тылын туура быһан ылла. Суорун Омоллоон. Эһэ ойон кэллэ да киһи тутан турар туурка саатын туура садьыйан ылбыта тииккэ охсулунна. Т. Сметанин. Уолаттар Былааһы [оҕо аата] олоҕуттан туура анньан түһэрдилэр уонна дириэктэр диэки дэллэритэн кэбистилэр"Бэлэм буол"

II · 7 · туохтуур

  • Олох, букатын, төрдүттэн (үксүгэр суох диэн тылы уонна буолб. ф-лаах туохт. кытта тут-лар)

Нууччалыы

  • Совсем, совершенно, вовсе (употр. большей частью с именем отрицания суох ʻнетʼ и с отриц. ф. гл. ). [Сайын] Турар атахтаах Туура орпокко Тугуттаан тубуста
  • Өксөкүлээх Өлөксөй. [Аанака:] Барбаппын, туура барыам эрэ суоҕа. Эрилик Эристиин. Ону баара, бүгүн туура умнан кэбиспит. А. Сыромятникова. Туох даҕаны бэйэлээххэ мүлчү ыһыктыа, туура туттуо суох саамай күндүбүн, баар эрэ мааныбын төлө тутарга тиийдимС. Федотов
  • Туох баарын барытын, олоччу, бүтүннүү. Θ Всё до единого. Афанасий Романович, биһиги оттообут оппутун эһиги үксүн, туура тугу да ордорбокко тутан ыллыгыт дии. В. Протодьяконов. Ол кыһыл хамандыыртан кылааннаах түүлээҕин барытын туура ылан аҕал. А. Сыромятникова. Туох баарбытын Туура атыылаан да туран, Субу кыыһы Син биир сүгүннэрэн барыаҕым!И. Алексеев

II · 8 · этии

  • Туйаххын туура тэп көр туйах. Туруу бараан дойдутугар Туйаххытын туура тэбээриҥ, Тэгил ийэ сиргитигэр Тэлгэһэттэн тэлгэһэни Тэнитэн иһээриҥ! С. Зверев. Туура тут кэпс. – кимтэн эмэ тугу эмэ күүскүнэн тутан ыл, былдьаа, мүччү харбат Суорун Омоллоон. Сэрии саҕана ыал бүтэһик да сүөһүтүн туура тутан ылаллара. Оттообут оппутун үксүн эһиги туура тутан ыллыгыт дии, онтон атын кырдьык даҕаны сылгыларбытыгар оттоох соҕус буолуо этибит. В. Протодьяконов. Ср. кирг. туура ʽникогда, отродясь’

Нууччалыы

  • Забирать, отнимать у кого-л. кого-что-л. безвозвратно; лишить кого-чего-л. [Күкүр Уус:] Ким миигин бу айылаах кэбилээтэ, ким соҕотох оҕобун туура тутта?

«Т» буукуба