түгэн
I · 1 · туохтуур
- Санаабакка сылдьан ханна, туохха эмэ тиий-тигис, түбэс
Нууччалыы
- Попасть, угодить куда-л. , не имея на это намерения. [Маайака:] Ычча, баралларын көрөөрү дэлби тоҥнум, Ньукуум хайдах сылдьар, туохха-туохха тиксэн, түгэнэн иһэр буолла
- А. Софронов. Ыйдаҥа мин манна Ыраас ыйы одуулуубун: – Тапталлааҕым ханна, ханна Түгэннэҕэ буолуой? – диибин. Л. Попов. Кыһалҕа обургу кыһайан кыһыл атахтаах, тиийбэтэххэр тиийэн, түгэммэтэххэр түгэнэн эрдэҕиҥ эбээт. Н. Босиков. Өссө көлүөһэ үрдүгэр хас суукка сылдьарбыт, олорорбут билли бэт. .. Ханна, ханна тиийэрбит, түгэнэрбит эмиэ билли бэтС. Никифоров
II · 2 · аат тыл
- аат
- Ийэм тугу эрэ санаан олорбохтуура, ол түгэҥҥэ кырдьа быһыытыйара. И. Гоголев. Ити түгэҥҥэ кыыс төбөтө чуҥ гыммыта да, сыарҕаттан тиэрэ таһылла түспүтэ. С. Никифоров. Болокко кыһалҕалаах түгэн тирээтэ. Н. Заболоцкай. Субу түгэҥҥэ дьиэттэн адьас чугас кусчут саатын тыаһа ньириһийдэИ. Никифоров
- Тугу эмэ оҥорорго тоҕоостоох кэм, сөптөөх тоҕоос, быыс. Θ Удобное время, удобный момент для осуществления чего-л. [Эһэ] ыттарар түгэн биэрбэт, сырбалдьыйан олорор. Л. Попов. Хас эмэ хонугу быһа сииктээх окуопаҕа сыппыт саллаакка кулуһун уотугар иттэ түһэр түгэн тосхойуо – ол дьоло. С. Федотов. Маны кини дьиэтигэр таарыйан хаалларар түгэн булбатаҕаН. Заболоцкай
II · 3 · аат тыл
- Туох эмэ буолар, оҥоһуллар кэмэ
Нууччалыы
- Время, в которое происходит, совершается что-л. , момент
- Ийэм тугу эрэ санаан олорбохтуура, ол түгэҥҥэ кырдьа быһыытыйара. И. Гоголев. Ити түгэҥҥэ кыыс төбөтө чуҥ гыммыта да, сыарҕаттан тиэрэ таһылла түспүтэ. С. Никифоров. Болокко кыһалҕалаах түгэн тирээтэ. Н. Заболоцкай. Субу түгэҥҥэ дьиэттэн адьас чугас кусчут саатын тыаһа ньириһийдэИ. Никифоров
- Тугу эмэ оҥорорго тоҕоостоох кэм, сөптөөх тоҕоос, быыс. Θ Удобное время, удобный момент для осуществления чего-л. [Эһэ] ыттарар түгэн биэрбэт, сырбалдьыйан олорор. Л. Попов. Хас эмэ хонугу быһа сииктээх окуопаҕа сыппыт саллаакка кулуһун уотугар иттэ түһэр түгэн тосхойуо – ол дьоло. С. Федотов. Маны кини дьиэтигэр таарыйан хаалларар түгэн булбатаҕаН. Заболоцкай
II · 4 · аат тыл
- Быстах көстүү, түбэлтэ
Нууччалыы
- Событие, случай, происшествие. Tүһүгap эмиэ сүдү көстүү!
- Хор, мин бачча сааспар диэри Эбэм [Өлүөнэ] маннык улуу түгэнин биирдэ даҕаны түбэһэн көрө иликпин. Н. Лугинов. Кыра сылдьан биир маннык түгэн буолбутун билиҥҥэ диэри өйдүүбүн. В. Протодьяконов. Күн-дьыл ааһан истэҕин аайы сэриилэспит түгэннэргин улам умнан-төннөн, булкуйан иһэҕин. Н. Кондаков. Уочарка – эпическэй литература көрүҥэ; романтан, сэһэнтэн, кэпсээнтэн атына – дьиҥнээх олохтон ылыллыбыт түгэни, дьону көрдөрөрВГМ НСПТ
II · 5 · аат тыл
- Туох эмэ хайа эмэ туспа өрүтэ, тугунан эмэ уратыланар өттө
Нууччалыы
- Отдельная сторона какого-л. явления; момент
- ээн олох уустук түгэннэрин уонна киһи ис дууһатын хамсааһынын, өйүн-санаатын көрдөрөр тиэмэҕэ суруллубут. CЛСПҮ. Биһиги оройуоммутугар быһаарылла илик түгэннэр аҕыйаҕа суохтар"Кыым"
II · 6 · этии
- Көрүөх (чыпчылыйыах) түгэнэ – бэрт түргэнник, киһи көрүөн икки ардыгар Уола көрүөх түгэнэ элэс гынан хаалбыт. Кыл түгэнэ (түгэнигэр) көр кыл. Уол кыл түгэнинэн хабыалыы түһэн ааспыта. Киэскэ төбөтүн, саннын тааска өлөрөн, кыл түгэнэ өйүн сүтэрэн ылар. Этиэх түгэнэ – бэрт түргэнник, суһал үлүгэрдик. Θ Очень быстро, в мгновение ока. Күлүмүс гынар күүстээх чаҕылҕаны Көрүөх түгэнэ тутан ылабын. Н. Босиков. Артур, биирдии үктэли көтүөлээн, бэһис этээскэ этиэх түгэнэ элээрэн таҕыста. "ХС". Ср. др. -тюрк. тыгын ʽвремя, момент’
Нууччалыы
- В один миг, в мгновение ока