төлө
1
- Сорох туохтуурдары кытта соһуччу уонна эрчимнээхтик буолар дьайыыны көрдөрөр: төлө ас, төлө бар, төлө көт, төлө оҕус, төлө тарт, төлө тут, төлө ыһыгын
Нууччалыы
- В сочетании с некоторыми глаголами означает резкость, силу и завершённость действия: төлө ас "резко открыть, раскрыть, вскрыть; резко оттолкнуть", төлө көт "резко, внезапно выскочить, вырваться, высвободиться", төлө оҕус "резким ударом выбить", төлө тарт "высвободить, вскрыть, развязать резко и сильно", төлө тут, төлө ыһыгын "выпустить, обронить"
- Тыы түөрэх гынна да, оҕонньор саппыйатын төлө тутан кэбистэ. И. Гоголев. Хачыгыр -- чэҥи-мууһу ытырбыт холуодатыгар хам тоҥмут халҕаны төлө анньарын кытта ахсынньы ыйдааҕы аан-туман сыгынньах түөһүгэр өрө кэтиллэ түстэ. Эрилик Эристиин. Уу соҕотохто төлө көтөн, өрө бирилии, дэбилийэ уһуннаМ. Доҕордуурап
2 · этии
- Төлө бар – туохтан эмэ тутуллан туран эмискэ, дохсуннук босхо бар, төлөрүй Быалаах талах төлө бараатын кытта, көмүс кытыйа төкүнүйэ түһэр үһү (тааб. : айа эстэрэ, булт өлөрө). Хаайтаран, түмүллэн турбут күүс төлө барда. Амма Аччыгыйа. Төлө барар дүрбүөн тыаһы Түҥ ойуур күүтэн турда. "ХС". Төлө биэр – олус омуннаахтык тугу эмэ гын, оҥор. Θ Выдать, выполнить, сделать что-л. очень быстро, мгновенно, одним духом. Саа уоһуттан эрчимнээх буруо төлө биэрэрин кытта, суор аҥаар кынатын хообурҕаччы сапсыммытынан, ыраас ортотугар тиийэн олоро түстэ. Амма Аччыгыйа. Кини кэпсэтиитин быыһыгар "эй-ээх" диэн тылы хойуутук туттааччы уонна "эй-ээх" диэтэр эрэ төлө биэрэн күлэн барааччы. М. Доҕордуурап. "Заря" [яхта], үһүс хаһыытын төлө биэрээт -- ыраатан барбыта. П. Филиппов. Төлө көт көр көт I. ГЭС тутуута сыл бүтүүтүгэр ыган кэлбит үп-харчы өттүнэн буомурууттан төлө көтөр суола арыллыбыта, салалта уларыйыытын туһунан араас түөрэккэй сабаҕалааһыннар букатыннаахтык ньам барбыттара. В. Яковлев. Төлө тарт – тугу эмэ гынаргын, оҥороргун хара ааныттан тэниччи тардан саҕалаа, туох эмэ саҕаланарыгар олук уур. Θ Давать начало чему-л. очень бурному, страстному. Сохсо суулларыныы соһумар алдьархайы Сыллай төлө тарта эбээт! Амма Аччыгыйа. Мөлтөөбөт мөккүөрү төлө тардан кэбиспит киһи баар ини. Г. Нынныров. Эһэм оҕонньор -- көхсүнэн уокка аргынньахтыы олорон баран, кэпсээнин төлө тардан кэбиһэр. Р. Кулаковскай. Төлө тут – туох эмэ үчүгэйтэн, кэрэттэн мат, өйдөөбөккө, сыыстаран мүччү тут. Θ Упустить, потерять что-л. ценное, прекрасное. Ону [дьиҥнээх тапталы] көрүстэххинэ, төлө тутума, кини туһугар охсус. И. Гоголев. Чолоҕор, акаарыбынан, Дьолбун төлө туппуппун. С. Васильев. Төлө түс – 1) тугу эмэ уҥуордаа, туораа. Θ Переходить что-л. , миновать, преодолевать какое-л. пространство. Түргэн борокуот – Чүмэчи арыытын төлө түһэн Хатыыстаах үөһүгэр Халыарытан-хамсатан киирдэ. Саха нар. ыр. III. Ойууру төлө түһээти кытта, киэҥ нэлэмэн хонуу көһүннэ. ВА; 2) көсп. төһө эмэ кэми этэҥҥэ туораа, аһар. Θ Переживать, миновать, проходить благополучно какой-л. отрезок времени. Сүүрбэ биэһин-алтатын эрэ төлө түспүт -- эдэр киһилиин бастаан Дьокуускайга хомсомуоллар кэмпириэнсийэҕэ түбэсиһэн илии тутуспуппут. В. Васильев. Быйылгы дьылы төлө түстэр, профтехучилищеҕа киириэн баҕарар. ЧКС АК; 3) көсп. туох эмэ буомтан, күчүмэҕэйтэн куот, мүччүрүй. Θ Избежать, спастись от какой-л. неприятности, трудности. Иванов иккис моһолтон эмиэ төлө түстэ. М. Доҕордуурап. [Быһыкка Бааската] хаайыыга олоро түһэн баран, кини обургу кэм да сатаан төлө түһэн, нэһилиэгэр тахсан тииһин-тыҥыраҕын кумунан олорбута. Н. Кондаков. Ср. монг. дөлире ʻотделятьсяʼ
Нууччалыы
- Внезапно, резко высвободиться, будучи сдерживаемым чем-л