ДьөгүөрСахалыы тылдьыт

улаҕа

1 · аат тыл

  • Орон эркин диэки өттө

Нууччалыы

  • Место в кровати ближе к стене
  • Сөдүөччүйэ улаҕа диэки хайыһан, кыра уолун таптайа сытта. Амма Аччыгыйа. “Түүлгэ да, илэ да олох барахсан мэлдьи үчүгэй”, – диэн баран, Саабыс улаҕа хайыһан, утуйан муннун тыаһа бурдьугунаата. Ф. Ксенофонтов. Кыра оҕолор орон улаҕатыгар, оһох төрдүгэр түһүтэлээтилэр. “ХС”

2 · аат тыл

  • Туох эмэ саамай кытыы уһуга, бараныыта

Нууччалыы

  • Край, окраина какой-л. местности
  • Чүөчээски көстүбэтэрбин үчүгэй этэ дии санаан, тыа улаҕатын диэки түстэ. Суорун Омоллоон. Истиэптэрбит улаҕалара көстүбэт. САИ ССРС ФГ
  • Улуу куораттарга, Улаҕа оройуоннарга Тимир суолунан Тигинии сүүрпүттэрэС. Васильев

3 · аат тыл

  • Туох эмэ иһирдьэ, түгэх өттө

Нууччалыы

  • Внутренняя часть чего-л
  • “Хата, бу Эрдэлиир саҥардын!” – улаҕа диэкиттэн хаһыы иһилиннэ. Амма Аччыгыйа. [Учуутал] киэҥ күөх харахтарынан кылаас улаҕатын диэки көрө турда. Н. Габышев. Сэтэлээх киэптии соҕус, холкутук доодордотолоон, олбуор улаҕатыгар бардаЕ. Неймохов

4 · аат тыл

  • Кытыы, түҥкэтэх сир-дойду

Нууччалыы

  • Глушь, захолустье
  • Чурапчыга алта-сэттэ оронноох биир балыыһа баар буолбута, онно кыра дьон нэһилиэктэр улаҕаларыттан киирэннэр кыайан туһаммат этилэр. Эрилик Эристиин. Дьэ бу баччалаах дойдуга инньэ Дьокуускай улаҕата курдук оройуонтан оронон кэлэ турбутуҥ да баар. “ХС”

5 · аат тыл

  • түөлбэ. Урукку, былыргы кэм

Нууччалыы

  • Давнее, прошлое
  • Улаҕабытын өйдөөбөппүт да быһыылаахДСЯЯ

6 · даҕааһын

  • суолт. Уһук, кытыы сытар (сир-дойду)

Нууччалыы

  • Глухой, тихий (о местности)
  • Чүөчээски көстүбэтэрбин үчүгэй этэ дии санаан, тыа улаҕатын диэки түстэ. Суорун Омоллоон. Истиэптэрбит улаҕалара көстүбэт. САИ ССРС ФГ
  • Улуу куораттарга, Улаҕа оройуоннарга Тимир суолунан Тигинии сүүрпүттэрэС. Васильев

7 · этии

  • Орто (улуу) дойду улаҕата фольк. – киһи мээнэ тиийбэт олус ыраах сирэ, сир уһуга (саха итэҕэлинэн, айыылар олорор сирдэрэ) Онуоха үс айыы дьөһүөлдьүт бухатыырдар халлаан сүүрэр сындыыһын үктэллэнэн, орто дойду улаҕатыттан өҥөс гынан одуулаан көрдүлэр. ПЭК ОНЛЯ I. Улуу дойду улаҕатыгар Олохсуйан көрүөхпүтүн Хайдах буолуо этэй? А. Софронов. Сири сиксигинэн (халлааны улаҕатынан) көр сиксик. Халлааны улаҕатынан дойҕохтоох, сири сиксигинэн сэһэннээх Сээркээн Сэһэн (өс хоһ. ). Урут Потапов аймахтара мустанннар сири сиксигинэн, халлааны улаҕатынан ыаһахтаһар хосторо пионердар утуйар куойкаларынан, кинигэлэринэн, хаһыаттарынан туолбут. Дьүөгэ Ааныстыырап. Тоҕус халлаан (муора) улаҕатыттан көр тоҕус II. Улаҕа хаалар кэһии көр кэһии. Халлаан улаҕата фольк. – олоҥхоҕо Үөһээ дойду, бүппэт уһук, кый ыраах сир. Θ Край света, край небосвода. Хоту халлаан улаҕата Сутаабыт суор куорсунун түүтүн Субуйа тарпыт курдук Суһуруктуйа буста. Саха нар. ыр. Онуоха Күн Эрбийэ бухатыыр Соҕотохто халлаан улаҕатын диэки Сур гынан хаалла. Ньургун Боотур. Кыырт обургу, кынатын кыптыыйдыы туттубутунан, киэҥ халлаан улаҕатыттан сир диэки таастыы кыырайан иһэр. Суорун Омоллоон. Улаҕата көстүбэт (биллибэт) фольк. – олус киэҥ, бүтэр уһуга көстүбэт. Θ Нет ни конца, ни края. Уҥуоргута биллибэт, улаҕата көстүбэт уһун дураар толоон буолан муҥутаабыт эбит. Саха фольк. Уҥуоргута көстүбэтэх, Улаҕата биллибэтэх, Оломун булларбатах, Оппуоһун туттарбатах Уорааннаах Уот Кудулу байҕал. П. Ойуунускай. Урукку дьыл (кэм) улаҕатыгар – былыргы дьыл мындаатыгар диэн курдук (көр дьыл). Былыргы дьыл мындаатыгар, Урукку кэм улаҕатыгар, Урааҥхай удьуора, Саха саарына бухатыыр киһи Олорон ааспыт. Ньургун Боотур. Былыргы дьыл мындаатыгар, Урукку дьыл улаҕатыгар, Эргэ дьыл эҥийэтигэр Кыладыкы эбэ хотун диэн Сириэдийбит-сиппит эбит. П. Ойуунускай

Нууччалыы

  • Очень далёкая местность, край земли, света (по якутскому поверью, местность, где проживают божества – айыы)

«У» буукуба