умсары
1
- сыһ
- Арбаҕар бараан бэргэһэни умсары кэппит, саалаах, икки бартыбыаллаах киһи ойон киирэр. Амма Аччыгыйа. Дьөгүөссэни окумалыттан харбаан ылла, сиргэ аҕыйахтык үктэннэрэн, дьиэҕэ умсары аста. М. Доҕордуурап. Давыдов умуллубут бөппүрүөскэ умнаһын имитэр, умсары көрөр, өр саҥарбат. М. Шолохов (тылб. )
2
- Сир, аллара диэки буолар гына
Нууччалыы
- По направлению сверху вниз, лицом вниз
- Арбаҕар бараан бэргэһэни умсары кэппит, саалаах, икки бартыбыаллаах киһи ойон киирэр. Амма Аччыгыйа. Дьөгүөссэни окумалыттан харбаан ылла, сиргэ аҕыйахтык үктэннэрэн, дьиэҕэ умсары аста. М. Доҕордуурап. Давыдов умуллубут бөппүрүөскэ умнаһын имитэр, умсары көрөр, өр саҥарбат. М. Шолохов (тылб. )
3
- Аһаҕас өттүгүнэн саба, түҥнэһиннэри (уур)
Нууччалыы
- Вверх дном, в опрокинутом виде
- Умсары ууруллубут уһаат бөҕө кэчигирээбит
4
- Кими эмэ баһыйан, утарылаһар да кыах биэрбэккэ (сабырый, кыдый, суох оҥор)
Нууччалыы
- Подчинив своей воле, безжалостно
- Фашист удурҕаччы аармыйатын умсары көтөн, Гитлер ордуутун үлтү тиҥилэхтээбит киһи-аймах өрөгөйдөөх күнэ тахсыаҕа. Амма Аччыгыйа. Сэмэн эмиэ доруобай киһи этэ. Атыттар эмиэ оннуктара. "Билигин тойоттору-баайдары умсары көрдөрөр көҥүлбүтүн ылан эрэбит диэххэ сөп", – диэтэ АлександрМ. Доҕордуурап
5 · этии
- Умсары миин - умса миин диэн курдук көр умса. Олору барыларын батталлаах баай кылааһа умсары миинэн олорор. Бэс Дьарааһын. Умсары уур - умса уур диэн курдук көр умса. Дьөгүөссэҕэ тиийэн уу иһэртэ. Тукаам, биллиҥ дуо, кимнээх умсары ууран барбыттарый? – Байбал Дыгдаалап, – диэтэ нэһиилэ. М. Доҕордуурап. Умсары чабырҕайдаах – куһаҕан санаалаах, өһөс майгылаах П. Ойуунускай. [Мин уолум] ол гынан баран бэрт өһөс дьүһүннээх, бэрт умсары чабырҕайдаах, бэрт түҥнэри майгыннаах киһи буолуо. Саха фольк
Нууччалыы
- Зловредный, упрямый, поступающий по-своему, вопреки необходимости и здравому смыслу. [Ньургун Боотур] Өлөрсөн арахсар Өһөс майгылаах, Умсары чабырҕайдаах, Оһолу көрдөспүт Оҕо буолуох этэ