устун
1
- дьөһ
- Кууһума чуо тиийэн, киэҥ баҕайы түннүктэрдээх дьиэҕэ аһаҕас аан устун иһирдьэ, боруҥуй соҕус көрүдүөр хоско киирдэ. А. Софронов. Арыы кытыы өттүнээҕи хомотугар тахсан кэлэллэрин кытта, долгуна суох чуумпу уу устун тыы устан барда. Эрилик Эристиин. Былырыыҥҥыттан быйыл күһүҥҥэ диэри бу хамсаабат хара тыа устун төһөлөөх сири икки атаҕынан тэлбитин айбыт таҥара бэйэтэ билэрС. Никифоров
- Солбуйар ааттары кытта сэдэхтик туттуллар. Θ С местоимениями употребляется редко (вдоль). Эн бурдук отун салҕааттаан баран, ол устун таҥнары дьурулаан түс. Саха фольк. Киһи бу устун таҥнары сүүрэн битигирээн киирдэҕинэ, Үс Ньүкэн Үөдэн түгэҕэр тиийэр. П. Ойуунускай. Ол устун иһигэр көтөн түстэҕинэ – алаас-сыһыы быһаҕаһын саҕа айдам-сайдам кэй уорук дьиэ буоллаНьургун Боотур
2
- Чопчу суолталаах миэстэ сыһыанын бэлиэтээн, хайааһын туох эмэ устунан, үрүт ньуурунан эбэтэр тугу эмэ сырса, батыһа оҥоһулларын көрдөрөргө туттуллар
Нууччалыы
- Выражая конкретно-пространственные отношения, употребляется при обозначении предмета, по которому, по поверхности или вдоль которого совершается действие (по, вдоль, в)
- Кууһума чуо тиийэн, киэҥ баҕайы түннүктэрдээх дьиэҕэ аһаҕас аан устун иһирдьэ, боруҥуй соҕус көрүдүөр хоско киирдэ. А. Софронов. Арыы кытыы өттүнээҕи хомотугар тахсан кэлэллэрин кытта, долгуна суох чуумпу уу устун тыы устан барда. Эрилик Эристиин. Былырыыҥҥыттан быйыл күһүҥҥэ диэри бу хамсаабат хара тыа устун төһөлөөх сири икки атаҕынан тэлбитин айбыт таҥара бэйэтэ билэрС. Никифоров
- Солбуйар ааттары кытта сэдэхтик туттуллар. Θ С местоимениями употребляется редко (вдоль). Эн бурдук отун салҕааттаан баран, ол устун таҥнары дьурулаан түс. Саха фольк. Киһи бу устун таҥнары сүүрэн битигирээн киирдэҕинэ, Үс Ньүкэн Үөдэн түгэҕэр тиийэр. П. Ойуунускай. Ол устун иһигэр көтөн түстэҕинэ – алаас-сыһыы быһаҕаһын саҕа айдам-сайдам кэй уорук дьиэ буоллаНьургун Боотур
3
- Кэм сыһыанын бэлиэтээн, хайааһын оҥоһуллар кэмин барыллаан көдөрөргө туттуллар
Нууччалыы
- Выражая временные отношения, употребляется при указании на приблизительное время совершения действия (к)
- Сарсыҥҥы устун бу үлэлэрин бүтэрэ сатыахтаахтар. Силээхтэ киэһэ устун бу соҕуруу ыалга кэлэрэ буолуо"Чолбон"
4
- Миэстэ сыһыанын бэлиэтээн, сороҕор "ханна эмэ тилийэ" диэн суолтаҕа туттуллар
Нууччалыы
- Выражая пространственные отношения, иногда употребляется в значении "везде" (по)
- Бииктэр Харытыанабыс кэлбит сураҕа Тоҕой Сэлэ устун тута тарҕаммыта. Л. Попов. Сотору үөрэх дьыла бүтэн, эксээмэннэр кэннилэриттэн устудьуоннар сайыҥҥы сынньалаҥнарыгар тутуу этэрээттэригэр киирэн, өрөспүүбүлүкэ устун тарҕаспыттара. Н. Лугинов. Николай Алексеевич оҕуһун кытта Күүстээх Уйбааны тардыһыннарбыт сураҕа Дүпсүн улууһун устун тилийэ сүүрэрИ. Бочкарёв
5 · этии
- Ороҕун устун сүүрпүт көр орох. Мэник-тэник уолаттары ол дьон орохторун устун сүүрдүбэттэр ини. Ыал устун бар (сырыт) көр ыал. Мин эрэйдээх ийэ-аҕа диэни билбэтэҕим, киһини билиэхпиттэн ыал устун сылдьан иитиллибитим. Күндэ. Мин тыыммын бу биэлсэр өрүһүйдэ, оҕолорум, ойоҕум ыал устун баралларыттан быыһаата. Амма Аччыгыйа. Муомаҕа ыал устун барбыт дьон ахсаана түөрт уон биир бырыһыаҥҥа тиийбитэ. И. Алексеев. Ыал устун ыыт көр ыал. Кинээскэ үҥсэн, ынахтарын тутан ылыа, ыал устун ыытыаҕа. Амма Аччыгыйа. Ол обургулар кинини, биир түүн иһинэн сиэбин тэбээн, ыал устун ыыталлар. ФЕВ УТУ