ДьөгүөрСахалыы тылдьыт

уһугун

1 · туохтуур

  • туохт
  • Аны дьоммут уһуктуохтара, бара охсон кэлиэх. А. Софронов. Пуд Ильич уһуктар, хамсаныыта-имсэниитэ түргэтиир, санаата көтөҕүллэр. Далан. Саҥа ойон эрэр күн уотун көмүс сүүмэҕэ, уһуктубут чыычаахтар ырыаларынан аргыстанан, тэлэллибит аанынан дьиэҕэ киирдэЛ. Попов

2 · туохтуур

  • Утуйан бүт, утуйан тур

Нууччалыы

  • Перестать спать, проснуться
  • Аны дьоммут уһуктуохтара, бара охсон кэлиэх. А. Софронов. Пуд Ильич уһуктар, хамсаныыта-имсэниитэ түргэтиир, санаата көтөҕүллэр. Далан. Саҥа ойон эрэр күн уотун көмүс сүүмэҕэ, уһуктубут чыычаахтар ырыаларынан аргыстанан, тэлэллибит аанынан дьиэҕэ киирдэЛ. Попов

3 · туохтуур

  • Уһуктубут курдук буол, тылын, чэлгий (айылҕаны этэргэ). Ожить (о природе). Хара тыа уһуктан, күөх хампанан намылыйан, титирик мастар күөх лабаалара бары биир тэҥҥэ күөгэлдьиһэ тураллар. Амма Аччыгыйа. Айылҕа ийэ уһуктан – Ала дьикти арылынна, Кыыспыт имнээх илин саҕах Кытыастар уокка куустарда. Күннүк Уурастыырап. Халарча оҕонньор айылҕа саас уһуктарын кэпсээбититтэн уонна көрдөрбүтүттэн үөрбүт көрүҥнээҕэ. С. Дадаскинов

4 · туохтуур

  • Урут биллибэккэ сылдьан, эмискэ көбөн, күөдьүйэн кэл

Нууччалыы

  • Пробуждаться, разгораться (напр. , о чём-л. ранее неизведанном)
  • Күөрэгэйи, тыалы кытта Күн тахсыыта дьол уһуктар. И. Гоголев. Быһайын миэхэ ол талааным ситэ уһукта илик этэ, оттон быйыл кыһын дьэ уһугунна. И. Семёнов. Микиитэ, эдэр киһи, Агашаҕа сүрэҕэ уһуктуох курдук гынан иһэн, умуллан хааларЭрчимэн

5 · туохтуур

  • Көһүйбүтүҥ аас, чэбдигир (хол. , эти-сиини этэргэ)

Нууччалыы

  • Выйти из состояния онемения, взбодриться, ожить (напр. , о теле, конечностях)
  • Эттэрин-сииннэрин уһугуннаран, сарсыарда аайы сэрээккэлииллэр

6 · этии

  • Оһоҕоһо (иһэ) уһукта – көр оһоҕос. Бу оҕо оһоҕоһо уһукта илик быһыылаах.  Мин мааҕын сарсыарда эрдэлээн, иһим уһуктубакка, аанньа аһаабакка ордук иэдэйдим. Н. Борисов. Баҕар, сөп-сөрүүн бутугас оҕото иһиэҥ буолаарай? Иһиҥ уһуктуо этэ. В. Гаврильева Кини Дьаакыбылап кулуба бас билэр сириттэн төһөнөн ыраатар да, соччонон тыла чобуотуйан, санаата сайдан, өйө уһуктан барар. Н. Якутскай. [Ньыыкан:] Кэлин киһи идэтигэр, дьарыгар бэриллэрин, өйүгэр-санаатыгар биллибэккэ да сылдьан хаһан эрэ булгуччу уһуктуохтааҕын биллим диэн бигэтик этэбин. НЭНь. Суобаһа оонньуур (уһуктар) – куһаҕаны оҥорбутун кэлин өйдөөн кэмсинэр, суобаһыргыыр. Θ Совесть пробуждается у кого-л. , каяться, раскаиваться в чём-л. Хайдах эрэ суобаһа уһуктарга дылы гынна. Н. Павлов. Син өйдөөбүт дии, соролообут саҥыйахтааҕын көрөн, суобаһа оонньоотоҕо дуу? С. Курилов (тылб. ). Уһуктубат уутун утуйда көр уу II. Сырдык дууһатын таҥараҕа туттаран баран, уҥа орон үрдүгэр уһуктубат уһун уутун утуйа сытар. А. Софронов. Манна икки бойобуой лүөччүк үйэ-саас тухары долгуйбат чуумпуга сууланан, уһуктубат ууларын утуйа сыталлар. Амма Аччыгыйа. Украина илгэлээх буоругар таптыыр доҕоро, кэргэнэ Сүөдэрэ уһуктубат уһун уутун утуйа сытар. П. Аввакумов

Нууччалыы

  • Өйүҥ (өйүҥ-санааҥ) уһугун – урут өйдөөбөккүн чопчу өйдүүр буол, өй-санаа өттүнэн лаппа сайын. Θ Пробуждаться (о сознании), прозреть

«У» буукуба