хараан
I · 1 · даҕааһын
- Олус чуумпу уонна сылаас (сайыҥҥы киэһэ, түүн)
Нууччалыы
- Тихий, тёплый, безветренный (вечер, ночь)
- Хайдах эрэ, хараан киэһэ, ыам кэмигэр, балык оонньуурун ымсыыра кэтэспит булчукка маарынныырым. Р. Баҕатаайыскай. [Хабырыыстаах] үрэҕи кыйа, кырдал устун хаампыттара. "Бөтүрүөп" иннинээҕи хараан түүн эмиэ бу курдук луҥкурбут этэ. В. Гольдеров. Хараан түүн ичигэс салгына ил-ил гынар. Итии сиик түстэ. Салгын лаппа ырааһырда"ХС"
I · 2 · даҕааһын
- Ыарахан, хараҥа, ыар (күннэр-дьыллар, кэм)
Нууччалыы
- Тяжёлый, горестный, безрадостный (время, дни). [Харалаампыай] Хайҕанаахтыыр ааттаргын Ханыылаһа истэммин, Хараан күнүм кэллэҕинэ Харайыа-көрүө диэхтээммин Ханыылаһа кэлбитим
- Саха нар. ыр. II. Быдан сыллар аастылар эн кэллиҥ. Хараан, халбархай кэмнэри, Халтархай, хабылык хаардары Тоҕо кэһэҥҥин, – Эн кэллиҥ"ЭК"
- Уоттаах куйаас сыралыттан От-мас хамсыы үүнээччи. Уһун буһук харааныттан Отон тупсан күннээччи. Күннүк Уурастыырап. [Киэҥ Дьалкылдьыма эбэ хотун] тыаллаахха куугунуу-хааҕыныы, харааҥҥа хараара нэлэһийэ сытара буолуохтаах. И. Гоголев. Хаарыан наҕыл Хараан түстэ"Чолбон"
I · 3 · аат тыл
- суолт. Тыала суох чуумпу, сылаас борук-сорук, хараҥа киэһэ (эбэтэр түүн)
Нууччалыы
- Тихий безветренный сумрак, тёплый тёмный вечер (или ночь)
- Саха нар. ыр. II. Быдан сыллар аастылар эн кэллиҥ. Хараан, халбархай кэмнэри, Халтархай, хабылык хаардары Тоҕо кэһэҥҥин, – Эн кэллиҥ"ЭК"
- Уоттаах куйаас сыралыттан От-мас хамсыы үүнээччи. Уһун буһук харааныттан Отон тупсан күннээччи. Күннүк Уурастыырап. [Киэҥ Дьалкылдьыма эбэ хотун] тыаллаахха куугунуу-хааҕыныы, харааҥҥа хараара нэлэһийэ сытара буолуохтаах. И. Гоголев. Хаарыан наҕыл Хараан түстэ"Чолбон"
I · 4 · этии
- Хараан бырдаҕа – хараан киэһэ, түүн түһэр хойуу бырдах Дьөгүөр кэргэнэ утуйарын мэһэйдээмээри, хараан бырдаҕар тахсан, кыһаллыбакка хойукка диэри нүксүллэн олорор үгэстээх. Нэртэ. [Кустар] сорохторо халыҥ үөрдээх буоланнар, ыраахтан көрдөххө хараан бырдаҕын курдуктар. "ХС". Халымаҕа, суостаах тымныы, хараан бырдах уонна тула түргэн сүүрүктээх уу куттала баар сиригэр итирдэр утахтары маассабайдык аҕалан атыылааһыны аччатыахха. "Кыым". Ср. тув. каранлик ‘тёмный’, кирг. хараан ‘неясные очертания виднеющегося вдали предмета’, бур. боро хараан ‘тёмный’
Нууччалыы
- Несметные полчища комаров в тёплую безветренную погоду
II · 5 · аат тыл
- , түөлбэ. Кусчут хаххата, дурда
Нууччалыы
- Укрытие охотника на уток, засидка
- Мин онтон дьиэбэр төннөн иһэн, Тураҥнаах күөлү соҕуруу кырыытынан ааһарга толкуйдаммытым, онно саас андыга сытар дурда (Өймөкөөннүү эттэххэ – хараан) баара. Н. Заболоцкай. Бүгүн киэһэ мин турабын Бүлүү турук тааһыгар, Харааҥҥа булчут тыытын Соһор биллээх хомотугар"ХС"