харса

I · 1 · даҕааһын

• Хабалаттан тахсаммыт, хандалаттан сөллөммүт, Хамначчыт-дьадаҥы бииһэ харса – хаадыат буолбуппут. П. Ойуунускай. Биһи кэккэ икки атах Көҥүлүн, дьолун мөккүөнүгэр Кэлэр кэскилин иннигэр Өлөртөн даҕаны куттаммат, Харса буурай санааламмыппыт Хатарыллан улааппыппыт. Дьуон Дьаҥылы. Уонна ол уот аннынан Хотугулуу наҕылыйа Ыт көлөнөн айанныыр харса хаадыат булчуттарыС. Данилов

I · 2 · даҕааһын

• Хабалаттан тахсаммыт, хандалаттан сөллөммүт, Хамначчыт-дьадаҥы бииһэ харса – хаадыат буолбуппут. П. Ойуунускай. Биһи кэккэ икки атах Көҥүлүн, дьолун мөккүөнүгэр Кэлэр кэскилин иннигэр Өлөртөн даҕаны куттаммат, Харса буурай санааламмыппыт Хатарыллан улааппыппыт. Дьуон Дьаҥылы. Уонна ол уот аннынан Хотугулуу наҕылыйа Ыт көлөнөн айанныыр харса хаадыат булчуттарыС. Данилов

I · 3 · даҕааһын

• Ол иһин харса хааныттан Уон улуус дьулайбыта, Албан аатын ойуун ааттаах Кырыыска туруорбута. С. Данилов. Хара дьайдаах харса хаан, Быдьар быһыы, бардам майгы иитиллибит сирэ бу баар [фашистскай Германия] – Кыыл арҕаҕа, кыраммыт дойду. Л. Попов. Кыыс уол сирэйин-хараҕын одуулаһар, кини туохтан ити кытаанах, харса хааннаах буолан хаалбытын билиэн баҕарар. А. Сыромятникова. Ср. тув. каржы ‘грубый (неучтивый)’

II · 4 · даҕааһын

• Дьэ онуоха "күрүөһүт сүөһү" курдук барытын анньыалаан-үтүөлээн көрө-сылдьар, аптарытыат күлүгүн быһа хаамарын кэрэйбэт, харса суох киһи наада. Н. Лугинов. Нуучча омук Саха сирин була илигинэ, сахалар үрэх бастарын аайы ийэ уустаан сылдьаннар, ким бөҕө, харса суох киһилэрин тойон туттар эбиттэр. Эрилик Эристиин. Бааһынайдар сэриилэрин харса суох атамаан, Дон казага, Степан Тимофеевич Разин салайбыта. А. Сергеев (тылб. )
• Кытаанах, булгуруйбат (хол. , санаа). Θ Смелый, твёрдый, жёсткий, непоколебимый (напр. , замысел). [Эһэр] онон Тыаһыттаах Олесь Дудар сырдык тыыннарын бандьыыттартан иэстэһэр соҕотох бэйэтэ харса суох санааны ылынарЛ. Попов

II · 5 · даҕааһын

• Дьэ онуоха "күрүөһүт сүөһү" курдук барытын анньыалаан-үтүөлээн көрө-сылдьар, аптарытыат күлүгүн быһа хаамарын кэрэйбэт, харса суох киһи наада. Н. Лугинов. Нуучча омук Саха сирин була илигинэ, сахалар үрэх бастарын аайы ийэ уустаан сылдьаннар, ким бөҕө, харса суох киһилэрин тойон туттар эбиттэр. Эрилик Эристиин. Бааһынайдар сэриилэрин харса суох атамаан, Дон казага, Степан Тимофеевич Разин салайбыта. А. Сергеев (тылб. )
• Кытаанах, булгуруйбат (хол. , санаа). Θ Смелый, твёрдый, жёсткий, непоколебимый (напр. , замысел). [Эһэр] онон Тыаһыттаах Олесь Дудар сырдык тыыннарын бандьыыттартан иэстэһэр соҕотох бэйэтэ харса суох санааны ылынарЛ. Попов

II · 6 · сыһыат

• Дьүкээбил харса суох сытыы кылыс болотунан утары киирэр. Н. Якутскай. [Артём:] Немецкэй талаанньыттары харса суох кыдый, өргөскө үөл. В. Протодьяконов. Куттаныахха сатаммат, харса суох киирэн иһиэххэ. Н. Якутскай. "Хоргуйан өлүү тахсыбытыгар биир үксүн салалта мөлтөҕө, ити баҕас чуолкай", – Настааччыйа харса суох санаатын этэрС. Маисов
• Кими-тугу эмэ аһыммакка, харыстаабакка. Θ Жестоко, безжалостно. Киһи бөрөнү баҕас харса суох кыдыйыахтаах. Амма Аччыгыйа. Бииктэр маннык амньыраабыт кэмигэр харса суох кимэр, кини кыаҕын ылар, торун тоһутар наадалааҕын Абыраамап тута өйдөөбүтэ. Л. Попов. Ынах ыксаан биир муннугунан күрүө быыһынан кыбылла-кыбылла нэһиилэ таҕыста. Ол икки ардыгар тутуу былдьаһан харса суох кырбаамахтаатаКүндэ
• Көстөкүүн, санаа була түһэн баран, харса суох убураан ылар. Күндэ. Маша харса суох мөккүспүтэ уонна дьиэтигэр кэлэн, бэркэ мунчааран сыппыта. М. Доҕордуурап. Хата Дуунньа харса суох хардарсан иһэрУ. Ойуур

II · 7 · даҕааһын

• Дьүкээбил харса суох сытыы кылыс болотунан утары киирэр. Н. Якутскай. [Артём:] Немецкэй талаанньыттары харса суох кыдый, өргөскө үөл. В. Протодьяконов. Куттаныахха сатаммат, харса суох киирэн иһиэххэ. Н. Якутскай. "Хоргуйан өлүү тахсыбытыгар биир үксүн салалта мөлтөҕө, ити баҕас чуолкай", – Настааччыйа харса суох санаатын этэрС. Маисов
• Кими-тугу эмэ аһыммакка, харыстаабакка. Θ Жестоко, безжалостно. Киһи бөрөнү баҕас харса суох кыдыйыахтаах. Амма Аччыгыйа. Бииктэр маннык амньыраабыт кэмигэр харса суох кимэр, кини кыаҕын ылар, торун тоһутар наадалааҕын Абыраамап тута өйдөөбүтэ. Л. Попов. Ынах ыксаан биир муннугунан күрүө быыһынан кыбылла-кыбылла нэһиилэ таҕыста. Ол икки ардыгар тутуу былдьаһан харса суох кырбаамахтаатаКүндэ
• Көстөкүүн, санаа була түһэн баран, харса суох убураан ылар. Күндэ. Маша харса суох мөккүспүтэ уонна дьиэтигэр кэлэн, бэркэ мунчааран сыппыта. М. Доҕордуурап. Хата Дуунньа харса суох хардарсан иһэрУ. Ойуур

II · 8 · даҕааһын

• Баанча күнү быһа мас мастаан тунайдаабыта уонна массыынатын харса суох сүүрдүбүтэ. Л. Попов. Эрдииһиттэр харса суох түһэн кэбистилэрН. Заболоцкай
• Харса суоҕуттан уол бэйэтэ да чаҕыйда. Амма Аччыгыйа. Эн харса суоҕуҥ, омунуҥ-төлөнүҥ, сытыыҥ-хотууҥ, барыта оннукка [научнай үлэнэн дьарыктанарга] сөп түбэһэр. Н. Лугинов. [Мэхээлэ оҕонньор:] Умнас бааһынайдара харса суохтарынан аатырбыт дьон буоллахтара дииКүндэ

II · 9 · аат тыл

• Баанча күнү быһа мас мастаан тунайдаабыта уонна массыынатын харса суох сүүрдүбүтэ. Л. Попов. Эрдииһиттэр харса суох түһэн кэбистилэрН. Заболоцкай
• Харса суоҕуттан уол бэйэтэ да чаҕыйда. Амма Аччыгыйа. Эн харса суоҕуҥ, омунуҥ-төлөнүҥ, сытыыҥ-хотууҥ, барыта оннукка [научнай үлэнэн дьарыктанарга] сөп түбэһэр. Н. Лугинов. [Мэхээлэ оҕонньор:] Умнас бааһынайдара харса суохтарынан аатырбыт дьон буоллахтара дииКүндэ