хатааһын
I · 1 · туохтуур
- туохт
- Бөрө улахан тайах хабарҕатыгар хатаастан соһулла сылдьар эбит. Н. Лугинов. Тэллэх ытыгар дылы, киһи атаҕар тоҕо хатаастаҕын? М. Доҕордуурап. Ат түөрт атаҕар тула холоруктаан, кыргыыта суох сиэлэ, сиэмэх көтөр хатаастан олорон даллаахтыырыныы үрэллэҥниирэ. Ойуку. Мас намылыһан турар лабааларыттан хатаастан, маһы тула эриллэн үүнэр үүнээйи баар. АВСҮү
I · 2 · туохтуур
- Кимиэхэ, туохха эмэ иилиллэ түс, иҥин, кытаахтас (хол. , тыҥырахтаргынан)
Нууччалыы
- Цепляться за что-л. (напр. , когтями)
- Бөрө улахан тайах хабарҕатыгар хатаастан соһулла сылдьар эбит. Н. Лугинов. Тэллэх ытыгар дылы, киһи атаҕар тоҕо хатаастаҕын? М. Доҕордуурап. Ат түөрт атаҕар тула холоруктаан, кыргыыта суох сиэлэ, сиэмэх көтөр хатаастан олорон даллаахтыырыныы үрэллэҥниирэ. Ойуку. Мас намылыһан турар лабааларыттан хатаастан, маһы тула эриллэн үүнэр үүнээйи баар. АВСҮү
I · 3 · туохтуур
- Илиигинэн, атаххынан тардыһан, ыйаастан үөһэ ытын, таҕыс
Нууччалыы
- Подниматься, цепляясь ногами и руками, карабкаться
- Тииккэ кыайан хатаастыбат аата, хайа сахха тиит чыпчаалыгар олорбут баар үһү (тааб. : чооруос). Уолчаан кэрэ көстүүлээх мас чыпчаалыгар тиийэ хатаастан таҕыста. И. Гоголев. Оҕонньор эргэ титиик үрдүгэр, тииҥ курдук, хатаастан таҕыста. Н. Заболоцкай. Аһыҥа өрө хатаастан үөһэ тахсан эрдэҕинэ, Ганя тутан ылбытаСэмээр Баһылай
I · 4 · этии
- Хатаастар үүнээйилэр бот. – умнастарынан, лабааларынан туохха эмэ (хол. , атын улахан мастарга) эриллэн, хатыллан, үөһэ ыттан үүнэр үүнээйилэр Хатаастар үүнээйилэр, холобур, вика, горох умнастара атын үүнээйилэртэн хатаастан, бытыктарын көмөтүнэн үөһэ тахсаллар. ҮСАКИ 5. Хатаастар үүнээйилэр – лианалар мастары хойуутук сөрүүллэр. СПН СЧГ
Нууччалыы
- Лазающее растение
II · 5 · аат тыл
- Тутуу аана, сабыллар хаппахтаах тэрил (хол. , чымадаан, ыскаап дьааһыга) хатанар оҥоһуута, хатыыра
Нууччалыы
- Устройство, которым запирают, замыкают (напр. , дверь, запор)
- Өлүү болдьохтоох, үтүгэн тиһэхтээх, ааннара хатааһына суох хоммут киэһэтэ буолбут. Саха фольк. Харабыл кэлэн аан хатааһынын аһан халыгыратар. Н. Якутскай. Баһаалыста, ааммар хатааһынна оҥорон кулу эрэ. Бэйэм син биир сатаан саайбаппынКүрүлгэн
III · 6 · аат тыл
- Саас халлаан итийэн иһэн, быстах (хас эмэ хонукка) тымныйан тыалырыыта, тымныы төннүүтэ
Нууччалыы
- Весенние заморозки, кратковременное похолодание
- Хаар биллэрдик сымнаабыт, сиккиэр илин көспүт, хатааһын бүтэр уһуга кэллэҕэ. Айталын. Сылгы кыһыҥҥы кэмҥэ сотору-сотору хахсайар, тыбыырар буоллаҕына, сааскыта хатааһына суох. И. Сосин. Сааһын уһун хатааһыннар буоланнар, түүнүн тоҥорон, күнүһүн тыалынан үлтү ытыйан кыһын түспүт хаар уута халлааҥҥа көтөр. ЛИК СОТҮҮүТ. Улахан хатааһын кэнниттэн күн-дьыл тосту көннөВМП УСС
III · 7 · этии
- Хатааһын чолбоно (сулуһа) – Чолбон сулус сааскы хатааһын кэмигэр ордук чаҕылыйан көстүүтэ Өрүкүйэр буруо быыһынан хатааһын сулустара дьиримнииллэрэ. В. Миронов. Хатааһын чолбоно чаҕыллар, Хаар түһүө, муус туруо сотору. "ХС". Хатааһын чолбоно ол иһин бэркэ дьиримнээбит эбит, Халлаан, сигилитэ дьиҥнээхтик алдьанан, тыалырда, тоҥордо. "Кыым". Хатааһын чолбонун (сулуһун) курдук (көр) – олус чаҕылхайдык, уоттаахтык, сытыытык (көр). Θ Пронзительным, острым взглядом (напр. , смотреть, глядеть). Эҥкэтэр эмээхсин миигин хатааһын чолбонун курдук сып-сытыы, үс муннуктаах харахтарынан үүттээтэ. И. Гоголев. Шура икки имин хаана тэтэрэ кытаран, хараҕа хатааһын сулуһун курдук чаҕылыҥнас уоттанан, саппыысканы аахта. Н. Якутскай
Нууччалыы
- Особо яркий свет так называемой вечерней или утренней звезды Венеры в период весеннего похолодания (в старину якуты считали, что Венера является причиной весенних заморозков)