чап
I · 1
- тыаһы үт. т. Кылгас хатан тыас
Нууччалыы
- Подражание звуку, напоминающему короткое резкое щёлканье
- Чап-чап чапчыйан Чахчы кини сатыыр. Болот Боотур. Киэһээҥҥи нууралга чап-чап чаҥыйар өтүйэ-кыстык тыаһа -- Дьулустаан санаатыгар күндү, дууһатыгар чугас. Э. Соколов. Таммах, таммах, Модун күүстээх таммах, Аа-дьуо, биир-биир Чап-чап Таммалаан, Хайа саҕа мууһу Халааҥҥа кубулутар"Кыым"
I · 2 · этии
- Чап гыннар – 1) эмискэ түргэнник саҥара оҕус "Оттон ол иһин сыыстым ээ!" – Тэрэнтэй чап гыннарда. Софр. Данилов. Дьулус: "Ханна бааргыный?" – диэн чап гыннарда. "ХС"; 2) Күүтүллүбэтэҕи саҥара оҕус. Θ Выпалить что-л. неожиданно, неуместно, брякнуть, ляпнуть. "Мин аҕабын көрдүҥ дуо?" – диэн ыйытан чап гыннарбыппын кулгааҕым эрэ истэн хаалла. ЖЕА ТС. Ср. ДТС чап-чап ‘резкие отрывистые звуки, щелчки; щелканье кнутом’, кирг. чап звукоподраж. ‘шлёп’
Нууччалыы
- Быстро сказать, произнести что-л. (кстати, к месту)
II · 3 · аат тыл
- Киһиргээһин, киһиргэнии, дэбдэҥ быһыы
Нууччалыы
- Хвастовство, бахвальство, гонор
- Ити барыта сымыйалара, чаптара! А. Сыромятникова. Киһи кыһыйыах, тугун чабай, Куһаҕаны тоҕо билгэлиирий!М. Тимофеев
II · 4 · даҕааһын
- суолт. Киһиргэс, дэбдэҥ, чабыламтаҕай
Нууччалыы
- Хвастливый, нескромный
- Бастаан кэллэхпинэ, мин хотугу үөрэхтээх дьон ортотугар Эллэйи, Чаҕылҕаны билэбин диэн улахан чап киһи диэн сураҕырбытым. Н. Габышев. [Түөтэкээн] Сур күүдээх, эйигин, Субу да бэрдимсик, чап тыллаах Мэҥиэмсэх бэйэҕин, Бэл диэтэр, мас сохсо хамсаппат? А. Абаҕыыныскай. Кураанах чап тыллааҕар топпут ис, киэһэ аһыырдаах быдан ордук"ХС"
II · 5 · этии
- Чаба чабычах саҕа көр чабычах. Тутум саҕа бэйэтэ чаба чабычах саҕа. Ф Постников. Ср. ДТС чав, чаб, алт. чап ‘слава, известность, молва’, чув. чап ‘величие’
III · 6 · даҕааһын
- , эргэр. Ыраах баар, ыраах
Нууччалыы
- Дальний, далёкий
- Чап дойду. ПЭК СЯЯ. Чап айанЯРС
IV · 7
- ааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, ча- диэн саҕаланар олохторго сыстар: чап-чараас, чап-чаҕылхай о. д. а
Нууччалыы
- Препозитивная усилительная частица прилагательных, присоединяемая к основам, начинающимся на ча-: чап-чаҕылхай ʻочень яркий, яркий-преяркийʼ, чап-чараас ʻочень тонкий, тончайшийʼ и т. д
- Муус чап-чараас, бырдырҕас, киһини уйбат эбит. Суорун Омоллоон. Ол дьикти харамай айаҕын тыаһа чап-чаллырҕас, сытыы тииһинэн уҥуоҕу кирэн күчүгүрэтэр. И. Гоголев. Арыт чап-чалыгырас, солуута суох тыас иһиллэрТ. Сметанин