чэпчээ
1 · туохтуур
- туохт
- Тыылара буоллаҕына, мэктиэтигэр, ыйааһына чэпчээн, туос тордуйаны ыыппыт курдук, ньалбыҥныы-ньалбыҥныы, икки өттүнэн хардары-таары ууну баһыталаата. Эрилик Эристиин. Таһаҕаһа чэпчээтэҕинэ, [атын] дьэ мииниэҕэ. МДН КК
2 · туохтуур
- Ыйааһыныҥ уруккугунааҕар чэпчэки буол (хол. , сорох малы бэйэҕиттэн түһэрэн)
Нууччалыы
- Становиться легче, терять в весе
- Тыылара буоллаҕына, мэктиэтигэр, ыйааһына чэпчээн, туос тордуйаны ыыппыт курдук, ньалбыҥныы-ньалбыҥныы, икки өттүнэн хардары-таары ууну баһыталаата. Эрилик Эристиин. Таһаҕаһа чэпчээтэҕинэ, [атын] дьэ мииниэҕэ. МДН КК
3 · туохтуур
- Тугу эмэ оҥорорго, толорорго ыарахана, уустуга суох буол
Нууччалыы
- Становиться проще, легче (о чём-л. – напр. , о жизни)
- Ол курдук олохпут чэпчээтэ, Олуга-хардыыта кэҥээтэ. И. Гоголев. Күн киирэн, сөрүүкээн, хаамарга чэпчии түспүтэ. В. Тарабукин. Оҕолор этии тутаах чилиэннэрин үчүгэйдик билэр буоллахтарына, синтаксиһы үөрэтии биллэрдик чэпчиирННН СТМО
4 · туохтуур
- Ыар-баттык оҥосто сылдьыбыт санааҥ-онооҥ быһаарыллан санаарҕаан бүт, үөр-көт
Нууччалыы
- Облегчать, изливать душу, избавляться от тягостных мыслей. [Марина:] Һуу!
- а чэпчээтэхпин ньии… Санаам-оноом аастаҕа тоҕо үчүгэйэй! П. Ойуунускай. [Алааппыйа эмээхсин:] Кукаам, хоргутума! Ону-маны саҥардахпына, хайдах эрэ чэпчииргэ дылы буолабын"ХС"
5 · туохтуур
- Атыыга барар сыанаҥ кыччаа, түс (табаары этэргэ)
Нууччалыы
- Становиться дешевле, уцениваться (напр. , о выставленном на продажу товаре)
- Харчы чэпчээн-чэпчээн баран, суолтатын сүтэрэн кэбиспитэ. Н. Заболоцкай. Ас-таҥас дэлэйдин, сыана чэпчээтин. И. Находкин. Атыыга уонна ырыынакка тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатыгар сыана чэпчээтэҕинэ оройуон уопсастыбаннаһын уопсай үлэлэрин, кыһамньыларын түмүгүн курдук көстөрө. ПИО ТС
6 · туохтуур
- Арыгы иһэн үөр-көт, холуочуй
Нууччалыы
- Слегка опьянев, повеселеть. [Арыгыһыт] Истэҕинэ эрэ чэпчиир, Буллаҕына эрэ уоскуйар, Амсайдаҕына эрэ аһыыр буолла
- А. Софронов. Бэйэтэ да чэпчээн олорор булчут, кураанахтаабыт арыгылаах куруускатын остуол кытыытыгар ууран, күлэн ымаҥныы-ымаҥныы, быһаарда. Н. Борисов. Арыгыһыт киһи испит, "чэпчээбит" кэмигэр төһө да бэйэтин сир үрдүгэр саамай дьоллооҕунан ааҕыммытын иһин, дьиҥэр, сору-муҥу эҥээринэн тэлэ сылдьааччынан буолар. ПДИ КК
7 · туохтуур
- Уруккугунааҕар ордук, арыыйда үчүгэй туруктаах буол, үтүөрэн ис (доруобуйаны этэргэ)
Нууччалыы
- Становиться лучше, легче, пойти на улучшение, выздоровление (о здоровье). [Быраас] ыарыһах тэмпэрэтиирэтин кэмнии-кэмнии, ыарыы чэпчээн дуу, ыараан дуу иһэрин быһаарар
- "Кыым". Ньукууну оройуон балыыһатыгар илдьибиттэрэ быданнаабыт. Арыыйда чэпчээбит курдук кэпсииллэр. А. Кривошапкин (тылб. )