эппэй
I · 1 · туохтуур
- , эргэр. Суох буол, бар
Нууччалыы
- Убираться, удаляться
- Күр муус эппэйэр. ПЭК СЯЯ. Эргэ дьыл эппэйбит, Саҥа дьыл салаллыбыт. Саха нар. ыр. I. Ср. ДТС ев ʽспешить, торопиться’, уйг. ап ʽспешить’
II · 2 · туохтуур
- туохт
- Сааһы сэргээн, санаа сырдыыр, Саастан үөрэн, сүрэх ыллыыр, Күүрэ, чэпчии эппэйэҕин, Күндү дьолу билэҕин. Күннүк Уурастыырап. Дьоллоох куорат Дьокуускайтан Эйигин [Өлүөнэ] өрө өксөйдүм, Эппэйэ үөрэн, сабыстан Эн киэлигин мин көрдүм. Дьуон Дьаҥылы. Толбонноох, көһүтэр күннэргин түөһэммин Эҕэрдэ этэммин эрдэттэн эппэйдим. “ХС”
II · 3 · туохтуур
- ан эмэ (хол. , аһара үөрэн, долгуйан) түргэн-түргэнник тыын, аҕылаа
Нууччалыы
- Дышать часто, запыхаться, задыхаться (напр. , от радости, волнения)
- Сааһы сэргээн, санаа сырдыыр, Саастан үөрэн, сүрэх ыллыыр, Күүрэ, чэпчии эппэйэҕин, Күндү дьолу билэҕин. Күннүк Уурастыырап. Дьоллоох куорат Дьокуускайтан Эйигин [Өлүөнэ] өрө өксөйдүм, Эппэйэ үөрэн, сабыстан Эн киэлигин мин көрдүм. Дьуон Дьаҥылы. Толбонноох, көһүтэр күннэргин түөһэммин Эҕэрдэ этэммин эрдэттэн эппэйдим. “ХС”
II · 4 · туохтуур
- Өрө түллэр, үллэр курдук буол (хол. , уу долгунун этэргэ)
Нууччалыы
- Сильно вздыматься, колыхаться (напр. , о волнах)
- Эрдиммит тимир аал борокуот Долгуну хайытан дэгдэйдэ, Хамсаабыт, күүгэннээх уу үрдэ Эҥсиллэр баалынан эппэйдэ. С. Васильев. Күөллэрбит үөрүүлэриттэн уулара таһымныар диэри эппэйэллэр. “ХС”
II · 5 · этии
- Сүрэҕэ эппэйэр – сүрэҕэ күүскэ тэбэр (хол. , үөрэн, долгуйан, куттанан) Сүнньүм доргуйдаҕын, Сүрэҕим эппэйдэҕин. П. Ойуунускай. Сүр-сүр үөрүнньэҥ Сүрэҕим эппэйэр. В. Миронов. Дьулаан түүлү көрөн куйахата бүрүтэ тардара, сүрэҕэ эппэйбитэ ааһа илигэ. Тумарча
Нууччалыы
- Испытывать сильное волнение, тревогу (букв. сердце его задыхается)
III · 6 · аат тыл
- аат
- Туораахтары бөҕүттэн эбэтэр эппэйиттэн арааран, ыраас буоларын ситиһэллэр. ЕВФ УуДК. Астаммыт бурдугу соломотуттан, бурдук атаҕыттан эбэтэр эппэйиттэн араарага сахалар Сэбиэскэй былаас бастакы сылларыгар тиийэ атыкайы туһаналлара. ЕВФ УуДК. Бурдук эппэйэ элбэх оройуоннарыгар кууруссаны, индейканы уонна цесарканы иитэргэ сүбэлэнэрЛЕВ ССКИиС
III · 7 · аат тыл
- Бурдугу бастакы к№түтэн ыраастааһын кэнниттэн хаалар тобоєо, ордуга
Нууччалыы
- Отходы, остатки от первичной очистки зерна веянием, охвостье
- Туораахтары бөҕүттэн эбэтэр эппэйиттэн арааран, ыраас буоларын ситиһэллэр. ЕВФ УуДК. Астаммыт бурдугу соломотуттан, бурдук атаҕыттан эбэтэр эппэйиттэн араарага сахалар Сэбиэскэй былаас бастакы сылларыгар тиийэ атыкайы туһаналлара. ЕВФ УуДК. Бурдук эппэйэ элбэх оройуоннарыгар кууруссаны, индейканы уонна цесарканы иитэргэ сүбэлэнэрЛЕВ ССКИиС
III · 8 · аат тыл
- Астаах (туораахтаах) өттө ылыллан баран, оттоох өттө сынньылла илик баайыылаах бурдук, түүтэх
Нууччалыы
- Обмолоченный, остарнованный сноп. [Былаас:] Хата, бокуой булар буоллар, били аҕыйах түүтэх эппэйи сынньыллыа этэ
- А. Софронов. Ср. тюрк. эп ʽхлеб’