ДьөгүөрСахалыы тылдьыт

үөдэн

1 · аат тыл

  • аат
  • Үөдэн айаҕа аһыллан туран оборон ыллын. ХИА КОВО. Кырынаас дьаарын курдук ыы-дьаар сыттаах өлүү үөдэн дойдутун кирбиитин үрдүгэр турар эбит. Ньургун Боотур. Аҕыс уон сааспын Аҥаарыйа туоламмын, Үрүт уҥуоҕум өҥкөйөн, Күрэҥсийэ дьүдьэйэн, Үөдэним үүтүн өҥөйөн, Өлөр күнүм бүрүүкээн Олордоҕум үһү, оҕолоор!С. Зверев

2 · аат тыл

  • миф. Аллараа дойду, абааһы дойдута

Нууччалыы

  • Нижний мир, преисподняя, ад
  • Үөдэн айаҕа аһыллан туран оборон ыллын. ХИА КОВО. Кырынаас дьаарын курдук ыы-дьаар сыттаах өлүү үөдэн дойдутун кирбиитин үрдүгэр турар эбит. Ньургун Боотур. Аҕыс уон сааспын Аҥаарыйа туоламмын, Үрүт уҥуоҕум өҥкөйөн, Күрэҥсийэ дьүдьэйэн, Үөдэним үүтүн өҥөйөн, Өлөр күнүм бүрүүкээн Олордоҕум үһү, оҕолоор!С. Зверев

3 · аат тыл

  • үөхс. Абааһы, дьаабал, дирээн (үксүгэр сэнээн этэргэ)

Нууччалыы

  • Дьявол, черт, бестия
  • Кырдьык даҕаны, кыыһырбычча да бу үөдэни кытта охсуһаары гынным. Оннооҕор буолуох бухатыырдарга илбистээх илиилэммэт этим. Ньургун Боотур. [Ойуун эдэр ойууҥҥа:] Үөдэн олус билээтимсийэн, киһиттэн төһө эмэ ордук ойуун буолан. "Чолбон". Чыс кутуйах үөдэн Чобоотук чыҥыргыыр, Чычып-чааптар үөрдээн Сылдьаллар лабахайдыыБаал Хабырыыс

4 · этии

  • Үөдэн салаатын (сиэтин, тыыттын) - абааһы көрөн, сөбүлээбэккэ саҥа аллайыы Үөдэн салаатын, ити сүөһүлэргин харайталаа. Н. Апросимов. [Укулаанап:] Тиэйбэт буолла дуо, сөп буоллаҕа дии. Үөдэн тыыттын кинини. В. Протодьяконов. Кэбэлий! Киэр буол мантан! Үөдэн сиэтин! Баал Хабырыыс. Үөдэн түгэҕэр - ханна эрэ олус ыраах, кыайан эргийбэт сиргэр. Θ соотв. у черта на куличках. Аакка таҥнаһынным дуу? Үөдэн түгэҕэр түстүм дуу? Өксөкүлээх Өлөксөй. "Бай, үрүҥнэрбит үөдэн түгэҕэр түспүттэр буолбаат?!" - диэтэ Булумдьу, - Аҕыйах хонуктааҕыта тиэргэн иһэ үллэҥнэс киһи этэ. Л. Попов. Сыарҕалаах ат, аан туманы олбохтонон, ханна эрэ үөдэн түгэҕэр көтөн эрэргэ дылы. А. Федоров. Ньүкэн түгэҕэ (төрдүгэр) көр ньүкэн. Үс Ньүкэн үөдэн түгэҕин дойдутун тоҕута тэпсэллэригэр тиийдилэр. Саха фольк. Чэй эрэ, түргэнник Үс Ньүкэн Үөдэн түгэҕэ дьиэҕиттэн тахса тарт! Ньургун Боотур. Илин эҥээргэ Дуолан хара диэн Ньүкэн Үөдэн түгэҕиттэн да күөрэйбитэ, Халлаантан да түспүтэ биллибэт Туйгун боотураат баар буолла. И. Гоголев. Ср. п.-монг. егүдэн "дверь"

Нууччалыы

  • Выражение недовольства, сильной досады; соотв. пропади [оно] пропадом

«Ү» буукуба