хаайтар
1
- хаай I диэнтэн дьаһ. туһ. Үс хонон баран Сараапап сүөһүлэрин ааҕан тутар уонна Сүөдэрдээҕинэн үүрдэрэн дэриэбинэ кэтэҕинээҕи хааччахха хаайтарар. Н. Якутскай. Эрбантейы туттаран хаайтаран кэбиһиэххэ диэн Турахиҥҥа хаста да этэ сылдьыбытым. Эрилик Эристиин. Арай мин баран иһэн, биир киэҥ өрүскэ кэлэн хаайтаран хааллым. Н. Заболоцкай
2
- Айанныахтаах сиргиттэн кыайан барар кыаҕа суох буол, өр тутулун
Нууччалыы
- Застревать, задерживаться (в пути)
- "Оҕонньоор, биһиги манна төһө өр хаайтаран олоруохпутуй?" – диэн сахалыы кэпсэтэр киһи ыйытар. Н. Якутскай. Мин Хатыҥнаахха күн ортото кэлбитим даҕаны, хаайтаран хааллым. Н. Габышев. Кини аара онно-манна хаайтара-хаайтара, сороҕор ытынан, сороҕор табанан ый кэриҥэ айаннаан, Дьокуускайы ыам ыйын саҥатыгар булбута"ХС"
3
- Ханна да тахсыбакка, биир сиргэ олорорго күһэлин
Нууччалыы
- Быть вынужденным оставаться в каком-л. месте; оказаться запертым где-л
- Дьиэҕэ хаайтаран, тугу да оҥорорум суох буолан, уҥа ороҥҥо сытан утуйан хаалбыппын. Эрилик Эристиин. Куорат дьиэтин түөрт истиэнэтигэр хаайтаран дьон сирэйин-хараҕын манаһыахпытын ыарырҕаан, үүтээммитигэр кыстаан олоробутН. Борисов
4
- Кыайан тахсан киирбэт буол
Нууччалыы
- Страдать от запора или от задержки мочи
- Ванька иһинэн ыалдьан бастаан хойуута хаайтарбыта, онтон тоҕо барбыта. Ойуку. Ыарахан сылдьыы бүтэһик ыйдарыгар дьахталлар хойуулара хаайтарар түбэлтэлэрэ баар буолар"Кыым"
5
- Иҥнэн хаал, бохсулун (хол. , тугу эмэ гына сылдьан)
Нууччалыы
- Встречать препятствия, сталкиваться с преградой (напр. , в процессе деятельности)
- Оо, үрдүк аналлаах уол оҕо, Ханнык да буомнартан хаайтаран, Хараастан туруоххун билбэтим! Күннүк Уурастыырап. Билигин наукаҕа туохтан да хаайтарбакка, дьиксиммэккэ барытын саҥалыы толкуйдаан таһаарар дьон ордук элбэх бөдөҥ арыйыылары оҥороллор. Н. Лугинов. Куһаҕан хаарыйыан баҕардаҕына кимтэн да, туохтан да хаайтарбат диэн дьон мээнэҕэ этиэ дуо?А-ИНА ДьБО
- Кыайан таска тахсыма, тууйулун (хол. , иэйиини этэргэ). Θ Не проявляться, подавляться внутри (напр. , о чувствах). Эмээхсин хас да сылы мэлдьи сүрэҕэр-быарыгар хаайтара сылдьыбыт абата туох да бокуойа суох мунньуллан, устунан Дэлиһиэйи үөҕэн бардаЭрилик Эристиин
6 · этии
- Муннукка хаайтар – куотунар, аһарынар кыаҕа суох буол Сахаар ыксаабыта, муннукка хаайтарбыта. В. Яковлев. Муҥурдаммат улуу иэс Мунньуллубут эбит диэн Муннукка хаайтарбытым, Мух-мах буола турбутум. Эллэй. Кинилэр, биһиги курдук, муннукка хаайтарбаттар эбит. М. Доҕордуурап. Таар муЅургар (муЅЅар) түс (хаайтар) көр таар II. Кини обургу таар муҥуругар хаайтаран, өйө-санаата кылгаан, ыксалга киирдэ. Саха фольк. Тыына-быара хаайтарар көр тыын II. Кыыс дьүөгэлэрин кытта көрсүбэтэҕэ ыраатан, тыына-быара хаайтарда. Лариса сырдык тапталга уохтаахтык дьулуһар, бу "хараҥа саарыстыбаҕа" тыына-быара хаайтарар, ону артыыска сөпкө биэрэр. Софр. Данилов. Хааччахха хаай (хаайтар) көр хааччах. Сэбиэскэй былаас саҕана айылҕаттан айдарыылаах дьоммут хааччахха хаайтаран, ол дьоҕурдарын кистии сылдьыбыттара. И. Никифоров. Дьону хааччахха хаайбакка дьоҕурдарын сайыннарыахха баара. "Чолбон"
Нууччалыы
- Быть загнанным в угол, тупик
7 · этии
- Тыына (тыына-быара) хаайтарар көр тыын II. Дьөгүөрсэ эт-этэ барыта итийтэлээн ылбыта, мэктиэтигэр тыына хаайтарыах курдук буолуталаабыта. Н. Якутскай. Таас дьиэбитигэр кыһын биһиги түннүкпүтүн аһан олорооччубут, оннук киһи тыына-быара хаайтарар итиитэ. Далан